1 |
<!--#set var="ENGLISH_PAGE" value="/philosophy/push-copyright-aside.en.html" --> |
2 |
|
3 |
<!--#include virtual="/server/header.nl.html" --> |
4 |
<!-- Parent-Version: 1.96 --> |
5 |
<!-- This page is derived from /server/standards/boilerplate.html --> |
6 |
<!--#set var="TAGS" value="essays laws copyright" --> |
7 |
<!--#set var="DISABLE_TOP_ADDENDUM" value="yes" --> |
8 |
|
9 |
<!-- This file is automatically generated by GNUnited Nations! --> |
10 |
<title>De wetenschap moet “het auteursrecht terzijde schuiven” - |
11 |
GNU-project - Free Software Foundation</title> |
12 |
|
13 |
<!--#include virtual="/philosophy/po/push-copyright-aside.translist" --> |
14 |
<!--#include virtual="/server/banner.nl.html" --> |
15 |
<!--#include virtual="/philosophy/ph-breadcrumb.nl.html" --> |
16 |
<!--GNUN: OUT-OF-DATE NOTICE--> |
17 |
<!--#include virtual="/server/top-addendum.nl.html" --> |
18 |
<div class="article reduced-width"> |
19 |
<h2>De wetenschap moet het auteursrecht terzijde schuiven</h2> |
20 |
|
21 |
<address class="byline">door Richard Stallman</address> |
22 |
|
23 |
<div class="introduction"> |
24 |
<p><em>Veel aangedragen argumenten waarom softwarevrijheid universeel zou |
25 |
moeten zijn, gelden vaak ook op bepaalde manieren voor andere vormen van |
26 |
expressie. Dit artikel past de principes van softwarevrijheid toe op de |
27 |
literatuur. Over het algemeen staan zulke kwesties loodrecht op |
28 |
softwarevrijheid. We nemen het hier op omdat mensen die geïnteresseerd |
29 |
zijn in Vrije Software vaak ook willen weten of deze principes op andere |
30 |
gebieden kunnen worden toegepast.</em></p> |
31 |
</div> |
32 |
|
33 |
<p>Het is een onbetwiste waarheid dat wetenschappelijke literatuur er is om |
34 |
wetenschappelijke kennis te verspreiden en dat wetenschappelijke |
35 |
tijdschriften er zijn om dit te bewerkstelligen. Daaruit volgt dat |
36 |
bepalingen die er eventueel zijn over hoe wetenschappelijke literatuur te |
37 |
gebruiken er zijn om juist dat doel te bereiken.</p> |
38 |
|
39 |
<p>De bepalingen die we nu hebben, het auteursrecht, werden vastgesteld in de |
40 |
tijd van de drukpers met zijn centrale aanpak van massaal kopiëren. In |
41 |
deze gedrukte omgeving beperkten de bepalingen van het auteursrecht alleen |
42 |
de uitgevers van de artikelen — door te vereisen dat zij toestemming |
43 |
kregen voordat ze een artikel mochten publiceren — en potentiële |
44 |
plegers van plagiaat. Dit hielp tijdschriften met het verspreiden van kennis |
45 |
zonder daarvoor de wetenschappers of de studenten lastig te hoeven vallen, |
46 |
als auteurs of als lezers van de artikelen. Deze regels waren geknipt voor |
47 |
dat systeem.</p> |
48 |
|
49 |
<p>De moderne technologie voor wetenschappelijk publiceren is het WereldWijde |
50 |
Web. Welke bepalingen zouden nu het beste de verspreiding van |
51 |
wetenschappelijke artikelen en kennis over het web waarborgen? Artikelen |
52 |
zouden moeten worden verspreid in een openbaar formaat wat voor iedereen |
53 |
toegankelijk is. En iedereen zou het recht moeten hebben deze artikelen in |
54 |
een “mirror” onder te brengen, wat betekent de artikelen |
55 |
letterlijk, met bronvermelding overnemen en publiceren op een andere site.</p> |
56 |
|
57 |
<p>Deze bepalingen zouden van toepassing moeten zijn op toekomstige en |
58 |
bestaande artikelen wanneer deze in elektronische versie uit worden |
59 |
gebracht. Maar het is niet nodig het huidige auteursrechtensysteem te |
60 |
veranderen, want dat gaat tenslotte over papieren publicaties en is hier |
61 |
niet van toepassing.</p> |
62 |
|
63 |
<p>Helaas lijkt het erop dat niet iedereen het eens is met de onbetwiste |
64 |
waarheid aan het begin van dit artikel. Veel uitgevers lijken te denken dat |
65 |
het doel van wetenschappelijke tijdschriften is om artikelen te publiceren |
66 |
zodat zij abonnementen kunnen verkopen aan wetenschappers en studenten. Dit |
67 |
noemt men ook wel “het verwarren van doel en middelen”.</p> |
68 |
|
69 |
<p>Hun benadering is om zelfs het lezen van wetenschappelijke artikelen in te |
70 |
perken en alleen diegenen te laten lezen die ervoor betalen. Ze gebruiken |
71 |
hiervoor het auteursrecht, dat ondanks de gebleken ongeschiktheid hiervan in |
72 |
de omgeving van computernetwerken, als excuus om wetenschappers ervan te |
73 |
weerhouden nieuwe bepalingen op te stellen.</p> |
74 |
|
75 |
<p>In het belang van wetenschappelijke vooruitgang en de toekomst van de |
76 |
mensheid moeten we deze benadering principieel afwijzen — niet alleen |
77 |
het beperkende systeem zelf maar vooral de achterliggende ideeën.</p> |
78 |
|
79 |
<p>Uitgevers van wetenschappelijke tijdschriften beweren soms dat het |
80 |
faciliteren van online toegang dure servers vereist en ze dus een |
81 |
toegangsheffing moeten vragen. Dit “probleem” is een direct |
82 |
gevolg van hun eigen “oplossing”. Geef iedereen de vrijheid om |
83 |
een “mirror” op te zetten en bibliotheken in de hele wereld |
84 |
zullen dit soort sites opzetten om te voorzien in die behoefte. Deze |
85 |
decentrale oplossing zorgt ervoor dat er minder bandbreedte nodig is op het |
86 |
netwerk en tevens voor een snellere toegang, terwijl tegelijkertijd het |
87 |
artikel wordt beschermd tegen verlies.</p> |
88 |
|
89 |
<p>Uitgevers beweren ook dat het in stand houden van een redactie ze dwingt |
90 |
toegang te heffen. Laten we even aannemen dat redacteuren betaald moeten |
91 |
worden. De kosten voor het redigeren van een doorsnee artikel liggen tussen |
92 |
de 1 en 3 procent van de totale kosten van een onderzoek. Een dergelijk |
93 |
klein percentage kan nauwelijks een rechtvaardiging zijn om |
94 |
onderzoekresultaten niet te publiceren.</p> |
95 |
|
96 |
<p>In plaats daarvan zouden de redigeerkosten verhaald kunnen worden op de |
97 |
auteurs, die vervolgens deze kosten verhalen op de financiers van het |
98 |
onderzoek. Deze zullen daar op hun beurt geen bezwaar tegen hebben omdat ze |
99 |
er nu via een omweg toch al voor betalen via de abonnementen van de |
100 |
universiteitsbibliotheken op wetenschappelijke tijdschriften die verwerkt |
101 |
worden in de overheadkosten. Door de kosten bij de schrijvers te leggen |
102 |
vervalt de behoefte de toegang tot onderzoeksresultaten te beperken. De |
103 |
zeldzame auteur die niet verbonden is aan een universiteit of |
104 |
onderzoeksinstituut en die geen financier heeft zouden we vrij moeten |
105 |
stellen van kosten. Deze kunnen we verhalen door de kosten voor auteurs die |
106 |
verbonden zijn aan een instituut wat te verhogen.</p> |
107 |
|
108 |
<p>Een andere rechtvaardiging om geld te vragen voor online toegang zijn de |
109 |
vermeende kosten om gedrukte tijdschriften om te zetten naar een online |
110 |
versie. Dat werk moet ook gebeuren maar we zouden alternatieve wijzen van |
111 |
bekostiging hiervoor moeten zoeken zonder de toegang te beperken. De |
112 |
hoeveelheid werk en kosten blijven dezelfde. Maar het is tegennatuurlijk om |
113 |
onderzoeksresultaten te digitaliseren wanneer je ze vervolgens niet ter |
114 |
beschikking stelt.</p> |
115 |
|
116 |
<p>De Amerikaanse grondwet stelt dat het auteursrecht er is “om de |
117 |
vooruitgang van de wetenschap te bevorderen”. Wanneer het auteursrecht |
118 |
de vooruitgang van de wetenschap tegenhoudt dan moet de wetenschap dit |
119 |
auteursrecht terzijde schuiven.</p> |
120 |
|
121 |
<hr class="column-limit" /> |
122 |
|
123 |
<h3 class="footnote">Latere ontwikkelingen</h3> |
124 |
|
125 |
<p>Sommige universiteiten hebben nu richtlijnen gericht tegen de macht van de |
126 |
uitgevers. Zie bijvoorbeeld het <a |
127 |
href="https://libraries.mit.edu/scholarly/mit-open-access/open-access-policy/"><i>MIT |
128 |
Faculty Open Access Policy</i></a>. Nog krachtiger richtlijnen zijn |
129 |
noodzakelijk want deze staat nog toe dat individuele schrijvers eruit kunnen |
130 |
stappen (ofwel toegeven aan de uitgever).</p> |
131 |
|
132 |
<p>De Amerikaanse regering heeft tegenwoordig de eis van “public |
133 |
access” ofwel publieke toegang tot gesubsidieerd onderzoek. De |
134 |
onderzoeksresultaten moeten dan op een site worden geplaatst die iedereen |
135 |
kan bekijken. Dit is een goede maar onvoldoende ontwikkeling, het geeft nog |
136 |
niet de vrijheid het artikel te verspreiden.</p> |
137 |
|
138 |
<p>Merkwaardigerwijs, bevatte het de 2002 Budapest Open Access Initiative |
139 |
(BOAI) het concept “open access” inclusief het |
140 |
verspreidingsrecht. Deze verklaring heb ik getekend, ondanks mijn weerzin |
141 |
tegen het woord “open”, omdat het idee goed was.</p> |
142 |
|
143 |
<p>Het woord “open” trok echter aan het langste eind: invloedrijke |
144 |
lobbyisten van “open access” lieten het verspreidingsrecht |
145 |
vallen uit hun doelen. Ik steun de uitgangspunten van <a |
146 |
href="https://www.budapestopenaccessinitiative.org/">BOAI</a>, maar nu |
147 |
“open access” iets anders betekent noem ik het voortaan |
148 |
“verspreidbare publicatie” of “free-to-mirror |
149 |
publicatie”.</p> |
150 |
|
151 |
<div class="infobox extra" role="complementary"> |
152 |
<hr /> |
153 |
<p>Dit artikel is verschenen in de <a |
154 |
href="https://web.archive.org/web/20050729110347/http://www.nature.com/nature/debates/e-access/Articles/stallman.html"> |
155 |
<cite>Nature WebDebates</cite></a> in 2001.</p> |
156 |
</div> |
157 |
</div> |
158 |
|
159 |
<div class="translators-notes"> |
160 |
|
161 |
<!--TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't have notes.--> |
162 |
</div> |
163 |
</div> |
164 |
|
165 |
<!-- for id="content", starts in the include above --> |
166 |
<!--#include virtual="/server/footer.nl.html" --> |
167 |
<div id="footer" role="contentinfo"> |
168 |
<div class="unprintable"> |
169 |
|
170 |
<p>Gelieve algemene vragen over FSF & GNU te sturen naar <a |
171 |
href="mailto:gnu@gnu.org"><gnu@gnu.org></a>. Er zijn ook nog <a |
172 |
href="/contact/">andere manieren om in contact te komen</a> met de |
173 |
FSF. Foute links en andere correcties graag sturen aan <a |
174 |
href="mailto:webmasters@gnu.org"><webmasters@gnu.org></a>.</p> |
175 |
|
176 |
<p> |
177 |
<!-- TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph, |
178 |
replace it with the translation of these two: |
179 |
|
180 |
We work hard and do our best to provide accurate, good quality |
181 |
translations. However, we are not exempt from imperfection. |
182 |
Please send your comments and general suggestions in this regard |
183 |
to <a href="mailto:web-translators@gnu.org"> |
184 |
|
185 |
<web-translators@gnu.org></a>.</p> |
186 |
|
187 |
<p>For information on coordinating and contributing translations of |
188 |
our web pages, see <a |
189 |
href="/server/standards/README.translations.html">Translations |
190 |
README</a>. --> |
191 |
We doen ons best om goede vertalingen te maken maar staan altijd open voor |
192 |
verbeteringen. Suggesties, op- en aanmerkingen sturen aan: <a |
193 |
href="mailto:web-translators@gnu.org"><web-translators@gnu.org></a>.</p> |
194 |
<p>Zie <a href="/server/standards/README.translations.html"> Translations |
195 |
README</a> voor informatie over het onderhoud van vertalingen op deze |
196 |
website.</p> |
197 |
</div> |
198 |
|
199 |
<!-- Regarding copyright, in general, standalone pages (as opposed to |
200 |
files generated as part of manuals) on the GNU web server should |
201 |
be under CC BY-ND 4.0. Please do NOT change or remove this |
202 |
without talking with the webmasters or licensing team first. |
203 |
Please make sure the copyright date is consistent with the |
204 |
document. For web pages, it is ok to list just the latest year the |
205 |
document was modified, or published. |
206 |
|
207 |
If you wish to list earlier years, that is ok too. |
208 |
Either "2001, 2002, 2003" or "2001-2003" are ok for specifying |
209 |
years, as long as each year in the range is in fact a copyrightable |
210 |
year, i.e., a year in which the document was published (including |
211 |
being publicly visible on the web or in a revision control system). |
212 |
|
213 |
There is more detail about copyright years in the GNU Maintainers |
214 |
Information document, www.gnu.org/prep/maintain. --> |
215 |
<p>Copyright © 2001, 2010-2012, 2021 Richard Stallman</p> |
216 |
|
217 |
<p>Deze pagina is uitgebracht onder de <a rel="license" |
218 |
href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.nl">Creative |
219 |
Commons Naamsvermelding-GeenAfgeleideWerken 4.0 Internationaal licentie</a>.</p> |
220 |
|
221 |
<!--#include virtual="/server/bottom-notes.nl.html" --> |
222 |
<div class="translators-credits"> |
223 |
|
224 |
<!--TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't want credits.--> |
225 |
<strong>Vertaling:</strong> <a |
226 |
href="//savannah.gnu.org/projects/www-nl">www-nl</a></div> |
227 |
|
228 |
<p class="unprintable"><!-- timestamp start --> |
229 |
Bijgewerkt: |
230 |
|
231 |
$Date: 2021/10/02 11:25:45 $ |
232 |
|
233 |
<!-- timestamp end --> |
234 |
</p> |
235 |
</div> |
236 |
</div> |
237 |
<!-- for class="inner", starts in the banner include --> |
238 |
</body> |
239 |
</html> |