Ενδεικτική βιβλιογραφία για τον τρίτο τόμο του δοκιμίου

Σήμερα συμπληρώνονται εννιά χρόνια από το θάνατο του χαρίαλαου, που είναι αντικειμενικά η πιο σημαντική προσωπικότητα της περιόδου που θα εξετάζει ο τρίτος τόμος του δοκιμίου ιστορίας του κόμματος, από το 68’ ως το 91’. Με αυτή την αφορμή, η κε του μπλοκ παρουσιάζει μια λίστα με μια πρώτη ενδεικτική βιβλιογραφία, που μπορεί να εμπλουτιστεί στην πορεία και με τις προτάσεις σφων αναγνωστών, σχετικά με αυτή την περίοδο.

Όπως είχε σημειωθεί σε μια πρόσφατη ανάρτηση, η καλύτερη εισαγωγή στον τρίτο τόμο είναι η βιογραφία του χαρίλαου από το θεοχαράτο και ιδιαίτερα ο δεύτερος τόμος, που πιάνει την περίοδο από τη μεταπολίτευση του 74 –ο φλωράκης είχε αναδειχτεί γγ του κόμματος από το 72’. Σε ορισμένα σημεία, η ανάλυση του συγγραφέα (που δεν περιορίζεται στενά σε βιογραφικά στοιχεία για το φλωράκη, αλλά δίνει και το γενικό πολιτικό κλίμα της εποχής) προδίδει ίσως την ταυτότητα ενός «τίμιου ρεφορμιστή», με πιθανές αυταπάτες για τον χαρακτήρα και την ουσία της αστικής δημοκρατίας, ο οποίος ωστόσο παρέμεινε αταλάντευτα κοντά στο κόμμα και συστρατεύτηκε μαζί του στην πιο δύσκολη καμπή της σύγχρονης ιστορίας του, κατεβαίνοντας ως υποψήφιός του στις εθνικές εκλογές του 93’. Για αυτό το τελευταίο πάντως ίσως να μην ευθύνεται αποκλειστικά ο θεοχαράτος αλλά εν μέρει και συγκεκριμένες επεξεργασίες του κόμματος, που επηρέαζαν τη γενική πολιτική του γραμμή και πρέπει να ιδωθούν αυτοκριτικά (το σύνθημα για αλλαγή με κατεύθυνση το σοσιαλισμό, οι απαράδεκτες υποχωρήσεις για τη συγκρότηση του συνασπισμού το 88’ και η συμμετοχή του σε αστικές κυβερνήσεις, κτλ).

Μια πιο σύντομη βιογραφία του χαρίλαου, που δεν εμβαθύνει ωστόσο στα γεγονότα με αναλυτικές και συνολικές πολιτικές εκτιμήσεις, έχει γράψει η άννα παναγιωταρέα με τίτλο «κι σεν πως σε λεν; -χαρίλαος φλωράκης», που βασίζεται σε μαγνητοφωνημένες συνομιλίες της με το φλωράκη. Παρόλα αυτά η παναγιωταρέα σταματά την αφήγησή της ακριβώς πριν την κρίσιμη διετία 89-91 και κρατάει μέχρι σήμερα στο αρχείο της τις κασέτες με τη μαρτυρία και τα σχόλια του χαρίλαου για το επίμαχο διάστημα και προπαντός για τη διάσπαση του κκε μετά το 13^ο συνέδριο και την αποχώρηση των στελεχών του που προτίμησαν να μείνουν στο συνασπισμό.

Πρόσφατα υπέπεσε στην αντίληψή μου η ύπαρξη ενός ακόμα βιβλίου για τον χαρίλαο, που γράφτηκε από τη νίτσα λουλέ-θεοδωράκη και έχει βασιστεί (κι αυτό) στις συνομιλίες της με τον χαρίλαο και τα άτομα του στενού του περιβάλλοντος. Τα βιβλία λουλέ (που μόνο κάτω από τη μηλιά του μπάρμπα-κώστα λουλέ δεν έπεσε τελικά) διακρίνονται από ένα μάλλον ελαφρύ κι επιφανειακό στιλ προσέγγισης (λιγότερο πολιτικό και από αυτό της παναγιωταρέα) που εστιάζει θεωρητικά στις πιο… ανθρώπινες πλευρές της προσωπικότητας που την απασχολεί. Παρόλα αυτά παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί έχει γραφτεί λίγα χρόνια μετά τη διάσπαση του 91’ και με νωπά ακόμα τα σημάδια των αντεπαναστατικών ανατροπών στη σοβιετική ένωση.

Παρακάτω έχω συγκεντρώσει μια εντελώς ενδεικτική βιβλιογραφία-αρθρογραφία που σχετίζεται με τα γεγονότα εκείνης ακριβώς της διετίας, από διαφορετικές οπτικές γωνίες. Η δική μας σκοπιά, από ό,τι έχω υπόψη μου και μπορώ να ανακαλέσω στη μνήμη μου, συνοψίζεται πολύ καλά στο πρόσφατο άρθρο του πγ στην κομεπ για την πορεία αποκατάστασης του επαναστατικού χαρακτήρα του κκε. Ένα ευσύνοπτο χρονικό και σχολιασμό της διάσπασης μπορεί να βρει κανείς στο αρχείο του ριζοσπάστη από το 2001, στα δέκα χρόνια από τα γεγονότα που οδήγησαν σε αυτήν. Ένα χρονικό που ξεκινάει με αυτή την εισαγωγή και αυτό το κείμενο και συνεχίστηκε όλη την επόμενη εβδομάδα στις σελίδες του ρίζου (πηγαίνοντας στο κάτω μέρος αυτού του κομματιού, μπορείτε να βρείτε τους συνδέσμους για τα κομμάτια των άλλων ημερών).

Κάποιες πρώτες ενδιαφέρουσες αλλά ανολοκλήρωτες εκτιμήσεις περιλαμβάνονται στην μπροσούρα με τα υλικά του 14^ου συνεδρίου, το δεκέμβρη του 91’, ενώ εξίσου σημαντικά ντοκουμέντα περιέχονται και στην μπροσούρα «από το 12^ο στο 13^ο συνέδριο του κκε», που εκτείνονται σε όλη την περίοδο από το 87’ ως το 91’ και όσα δραματικά συνέβησαν: συγκρότηση του συνασπισμού, πτώση του τείχους και πρώτη φάση εκδήλωσης της αντεπανάστασης, κυβερνήσεις τζανετάκη – ζολώτα και διάσπαση της κνε, προεργασίες για το 13^ο συνέδριο κι ενώ είχε ήδη διαφανεί η σύγκρουση των διαφορετικών λογικών κι αντιλήψεων για το κόμμα και τη συνέχειά του.

Από τη σκοπιά των αναθεωρητών η πιο ενδιαφέρουσα καταγραφή που έχω υπόψη μου είναι στο βιβλίο «στοχασμοί» του γρηγόρη φαράκου (έχει παρουσιαστεί κι εδώ κατά το παρελθόν) ο οποίος διετέλεσε γγ του κκε στην πλέον κρίσιμη συγκυρία (89-91) και μέλος του πγ-διευθυντής του ρίζου σε όλο το διάστημα που προηγήθηκε. Λόγω ακριβώς της θέσης του η μαρτυρία του καθίσταται αρκετά ενδιαφέρουσα, αν και ελέγχεται προφανώς για πολλές ανακρίβειες σε όσα περιγράφει και καταγγέλλει για πρόσωπα και καταστάσεις μες στο κόμμα. Μία αντίστοιχη καταγραφή μας δίνει το «μετά» με την πολιτική σκέψη του μίμη ανδρουλάκη σε μορφή συνέντευξης στον ομοϊδεάτη του (στην πορεία τους προς την ενσωμάτωση) παύλο τσίμα, αμέσως μετά την αποχώρησή του από το συν και λίγο πριν την ένταξή του στο πασοκ και το δυναμικό του φλας, αν δεν κάνω λάθος. Αρκετά ενδιαφέρουσα είναι και η μαρτυρία του πάνου τριγάζη στο βιβλίο «συνάντηση με τον γκορμπατσόφ» (αυτήν που του δόθηκε το αγαλματάκι του ημίθεου ηρακλή για το έργο που επιτελούσε) όπου βρέθηκε με τριμελές κλιμάκιο του πγ, ως εκπρόσωπος της ανανεωτικής φράξιας στο κόμμα, που ήταν ήδη φευγάτη.

Από τη σχηματικά αντίθετη σκοπιά και σχετικά με τη διάσπαση της κνε το 89’, μπορεί να διαβάσει κανείς καταρχάς ένα σύντομο χρονικό των γεγονότων στην ιστοσελίδα του ναρ. Και να συνεχίσει με το βιβλίο του κοτζιά (ω ναι, του γνωστού) και του μακαρίτη μπατίκα, τακτικού κι αναπληρωματικού μέλους της κε αντίστοιχα, με τίτλο «μια συζήτηση που δεν έγινε», σχετικά με την αποχώρησή τους από το κόμμα, το εσωτερικό σημείωμα της κε που απαντούσε σε κάποιες απόψεις τους και τη δική τους ανταπάντηση. Είναι πολύ χαρακτηριστικό για το πώς κάποια πρώην κομματικά μέλη που μας έβγαζαν φλας από τα αριστερά, έδιναν όρκους πίστης στην ανανέωση της περεστρόικα και έστριψαν τελικά δεξιά για να βρεθούν στην αγκαλιά του πασόκ και σήμερα του σύριζα (η περίπτωση κοτζιά). Όποιος είναι συλλέκτης και χουβαρντάς, μπορεί να αναζητήσει την έκδοση που συγκεντρώνει τα 12 (αν θυμάμαι καλά) τεύχη του περιοδικού πριν, πριν μετεξελιχθεί σε εβδομαδιαία εφημερίδα και πριν τη διάσπαση του 89’. Δυστυχώς όμως η τιμή της δεν είναι ιδιαίτερα προσιτή, καθώς έχει χαρακτήρα οικονομικής ενίσχυσης για το ρεύμα.

Δύσκολα θα μπορούσα να καταταχθεί στην παραπάνω κατηγορία η συλλογή άρθρων και κειμένων του κώστα κάππου –που θα μπορούσε να αποκατασταθεί πολιτικά στα πλαίσια συγγραφή του τρίτου τόμου, όπως έχει πει μεταξύ σοβαρού και αστείου η κε του μπλοκ- στο βιβλίο «η επανάσταση που έρχεται», που υπάρχει σε δύο εκδόσεις, μια μικρή παλιότερη και μια νεότερη ενισχυμένη. Το γράφω αυτό γιατί ο κάππος ήρθε μεν σε σύγκρουση σε μια δεδομένη συγκυρία με συγκεκριμένες επιλογές του κόμματος, αλλά ποτέ δεν κόπηκαν εντελώς οι μεταξύ μας δεσμοί. Κι όσα έλεγε τότε σχετικά με τις αστικές κυβερνήσεις και τη στάση ενός κκ απέναντί τους, προσεγγίζουν πολύ τη σημερινή γραμμή του κόμματος και τις αποφάσεις του 19^ου συνεδρίου.

Ως συμπληρωματικές πηγές για το σχηματισμό μιας σφαιρικής συνολικής εικόνας για τα δεδομένα της εποχής, η κε του μπλοκ προτείνει:

την «πορεία της νεολαίας» του σπύρου χαλβατζή, γραμματέα της κνε τότε, σχετικά με το κίνημα της νεολαίας.

Την έκδοση της εσακ για «το πραξικόπημα» του 85’ στη γσεε και το διορισμό από την κυβέρνηση και την.. ανεξάρτητη δικαιοσύνη δοτής διοίκησης, ενάντια στους δοσμένους συσχετισμούς και την εκλεγμένη πλειοψηφία.

Ένα προλεκάλτ διαμάντι των εκδόσεων του οδηγητή (μου διαφεύγει δυστυχώς ο ακριβής τίτλος και δεν μπόρεσα να το βρω στο διαδίκτυο) με τα πρακτικά μιας φεστιβαλικής εκδήλωσης-συζήτησης του 88’, όπου συμμετείχαν ο κοτζιάς από εμάς, ένας πασόκος δεύτερης διαλογής και ο ανδριανόπουλος από τη νδ! Ενδεικτικό της σύγχυσης και της ιδεολογικής υποχώρησης στις γραμμές του κόμματος, όχι για τους καλεσμένους της συζήτησης, αλλά και για όσα ειπώθηκαν κατά τη διάρκειά της.

Και μια έκδοση της ιδεολογικής επιτροπής στα τέλη του 80’ χωρίς κάποιο συγκεκριμένο τίτλο, με τα υλικά και τη συζήτηση κάποιων αχτίφ της ιδεολογικής επιτροπής σχετικά με την ανάπτυξη νέου τύπου, το συνασπισμό της αριστεράς (λίγο πριν τη συγκρότησή του) και τις αλλαγές στη σοβιετική ένωση. Ένα βιβλίο που χρήζει (όπως και το προηγούμενο) ειδικής παρουσίασης, πιθανότατα κάποια στιγμή μες στο καλοκαίρι.

Στον επίλογο χρειάζεται και μια ειδική αναφορά στο φαινόμενο πασοκ, ίσως την πιο χαρακτηριστική πολιτική έκφραση του ριζοσπαστικού πνεύματος της μεταπολίτευσης, της ενσωμάτωσης και του εκφυλισμού του. Αρκετά ενδεικτικό της αμηχανίας του κόμματος στην αντιμετώπιση της λαίλαπας του πασοκ είναι το βιβλίο του κοτζιά, από την ιε της κετουκε, «ο τρίτος δρόμος του πασόκ», όπου το χαρακτηρίζει ως ιδιότυπο σοσιαλιστικό-ρεφορμιστικό κόμμα {αρχικά το πασοκ κατήγγελλε τη σοσιαλιστική διεθνή, της οποίας ηγήθηκε αργότερα ο γαπ, ως συμβιβασμένη και δεν είχε ενταχθεί στις γραμμές της}. Άλλος κλασικός πασόκος, που κινείται κι αυτός σήμερα στον χώρο του σύριζα είναι ο στέλιος κούλογλου που έγραψε το βιβλίο «πασοκ 1974-86, στα ίχνη του τρίτου δρόμου». Ας μείνουμε προς το παρόν σε αυτά τα δύο, με την επιφύλαξη να αναφερθούμε πιο αναλυτικά στο θέμα, με αφορμή τη συμπλήρωση των 40χρονων της.. καλύτερης δημοκρατίας που ζήσαμε ποτέ τον ιούλη που μας έρχεται.

Κλείνουμε το διαλεκτικό κύκλο της ανάρτησης με το αρχικό της θέμα και ένα σπάνιο βιντεάκι με κάποιες πιο προσωπικές στιγμές του χαρίλαου, που μου υπέδειξε ένας φίλος της κε του μπλοκ.

13o και τυχερό

Στα πλαίσια του αφιερώματος στο κομβικής σημασίας δέκατο τρίτο (και τυχερό) συνέδριο του κκε, η κε του μπλοκ ανεβάζει σήμερα ένα σημαντικό και σπάνιο οπτικό ντοκουμέντο με τις ομιλίες και τις τοποθετήσεις των αντιπροσώπων του συνεδρίου από την πρώτη ημέρα των εργασιών του, που τότε μεταδίδονταν απευθείας από την τηλεόραση του 902.

Είχε προηγηθεί μια εκτενής κι αρκετά ψυχοφθόρα διαδικασία συζήτησης και ψηφοφορίας για τη λήψη απόφασης σχετικά με τον τρόπο εκλογής της νέας κεντρικής επιτροπής, που θα καθόριζε και τους τελικούς συσχετισμούς, κατά την οποία είχε ήδη διαφανεί ο σχηματισμός των δύο αντίπαλων μπλοκ και των διαφορετικών απόψεων που πρέσβευαν (καραγκιουλές, λαφαζάνης και αλαβάνος, από την πλευρά των αναθεωρητών).

Αρχικά διαβάστηκε στο σώμα η έκθεση της κεε (κεντρική εξελεγκτική επιτροπή) κι ακολουθούν οι ομιλίες, όπου μεταξύ άλλων μπορείτε να δείτε:

-τον χρήστο κορτζίδη (σημερινό δήμαρχο ελληνικού κι αργυρούπολης) να εκθέτει τους δικούς του προβληματισμούς (σε σωστή γενικά κατεύθυνση για τα δεδομένα της εποχής στο κόμμα και γενικά στο κομμουνιστικό κίνημα) για το σοσιαλισμό, τις δραματικές εξελίξεις στις χώρες της κεντρικής και ανατολικής ευρώπης, το κράτος και την επανάσταση.

-το γιάννη θεωνά, χρεωμένο απ’ το κόμμα στο συνδικαλιστικό κίνημα, να κρούει καμπανάκι κινδύνου για τη δουλειά του κόμματος στην εργατική τάξη –που τότε δεν ήταν ιδιαίτερα προσφιλής έννοια για αρκετά κομματικά στελέχη που κατέληξαν στο συνασπισμό.

-την καλύτερη και πιο ζωντανή ομιλία του αντώνη σκυλλάκου, με τη λαϊκή θεσσαλική προφορά, που ναι μεν είναι επηρεασμένη από κάποια κυρίαρχα ιδεολογήματα εκείνης της εποχής (κάνει λόγο για κατάρρευση κι όχι για ανατροπή· και υπερασπίζεται το αίτημα για έξοδο από την εοκ, όχι όμως σαν άμεσο στόχο αλλά σαν προϋπόθεση της... ανάπτυξης νέου τύπου) αλλά υπερασπίζεται τα επαναστατικά χαρακτηριστικά του κόμματος, με φανερή αγωνία για τη μελλοντική του πορεία.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται η ομιλία-ποταμός του γιώργου μαυρίκου στο δεύτερο βιντεάκι, όπου μπορείτε να δείτε επίσης:

-την τοποθέτηση της αλέκας παπαρήγα, που εκλέχτηκε γενικός γραμματέας του κόμματος σε εκείνο το συνέδριο –αν και αρκετά ψαρωμένη σε σχέση με το πώς την έχουμε συνηθίσει.

-και το μίμη ανδρουλάκη να λέει «κλείνω τα μάτια και νομίζω πως βρίσκομαι στο 10^ο και όχι το 13^ο συνέδριο» με όσα «αναχρονιστικά» και «παλαιοκομμουνιστικά» άκουγε στην αίθουσα, ενώ συνέχισε εκτός κειμένου, επιδεικνύοντας την αδιαμφισβήτητη ρητορική του δεινότητα.

Μπορείτε ακόμα να δείτε στο επόμενο βίντεο μια πρόγευση από τα επόμενα μέρη, με την άκρως συναισθηματική ομιλία του δικού μας ντε νίρο, του μήτσου κωστόπουλου, να κλείνει με τους νεκρούς της καισαριανής και φωνάζοντας ρυθμικά το σύνθημα: κάπα-κάπα-ε, το κόμμα σου λαέ. Και ο λαός από κάτω να το παίρνει και να συνεχίζει να το φωνάζει.

Μπορεί σε κάποιους να φανεί λίγο λαϊκιστής ο κωστόπουλος και το στιλ της ομιλίας του, αλλά όπως έλεγε κι ένας δάσκαλος στον προσυνεδριακό του 13^ου, όταν θα πάψω να είμαι συναισθηματικός, θα πάψω να είμαι και κομμουνιστής. Κι ίσως του κωστόπουλου να του ξεθύμανε σε μια πορεία χρόνου αυτό το συναίσθημα και γι’ αυτό να έφυγε από το κόμμα πριν από το 16^ο συνέδριό του.

Πέρα από τις ομιλίες των συνέδρων και την ουσία της αντιπαράθεσης, μπορείτε να σταθείτε και σε διάφορες λεπτομέρειες σχετικά με το περιβάλλον και το… εποικοδόμημα του συνεδρίου. Πχ την αυστηρή τήρηση των διαδικασιών και του χρονοδιαγράμματος με την προλεκάλτ φράση «τελείωσες σύντροφε». Τις συνεχείς επιπλήξεις στους φανατικούς καπνιστές, που έχει μείνει μέχρι σήμερα στους λακεδαιμόνιους. Την αυτοκριτική που συμπεριλάμβαναν απαραίτητα όλα σχεδόν τα στελέχη πρώτης γραμμής στις τοποθετήσεις τους –πλην ανδρουλάκη. Τον χαρίλαο και το φαράκο στο προεδρείο. Το θεοδωρικάκο της gpo γραμματέα της κνε. Τον παφίλη και το δραγασάκη με πυκνό μαύρο μαλλί και μουστάκι. Και προπαντός τα πλαστικά κυπελλάκια με το σήμα του κκε στο βήμα του ομιλητή.

Και πού θα βρούμε εμείς σήμερα τέτοια κυπελλάκια, σφε αναγνώστη, μπορείς να μου πεις;

Να τελειώνουμε, κάποτε

Σήμερα η κε του μπλοκ συνεχίζει την αναδημοσίευση παλιότερων επιστολών συντρόφων στον προσυνεδριακό διάλογο του κρίσιμου και κομβικού 13^ου συνεδρίου του κόμματος. Η πρώτη είναι μια πληρωμένη απάντηση γεμάτη ρητορικά ερωτήματα του μακαρίτη θανάση παπαρήγα περί της δημοκρατίας και των εξελίξεων στην ανατολική ευρώπη. Και η δεύτερη η συναισθηματική επιστολή ενός βετεράνου του κόμματος από τα δωδεκάνησα, που δίνει μια πολύ καλή εξήγηση στον επίλογο για ποιο λόγο διακατέχεται από τέτοιο συναισθηματισμό. Καλή ανάγνωση.

-.-.-

ΝΑ ΤΕΛΕΙΩΝΟΥΜΕ, ΚΑΠΟΤΕ

Η επιστολή αυτή απευθύνεται σ’ εκείνους που επίμονα ταυτίζουν τη «δημοκρατία» με τα αίτια των εξελίξεων στην Ανατολική Ευρώπη.

Απαιτώ (το τονίζω: απαιτώ) απάντηση στα παρακάτω ερωτήματα:

1) Πόσο θα «κρατούσαν» οι κυβερνήσεις των 2/3 του κόσμου αν οι «7», με ομόφωνη ανακοίνωσή τους, τάσσονταν υπέρ μιας Νέας Διεθνούς Οικονομικής Τάξης και ανήγγειλαν συγκεκριμένα μέτρα άμεσης εφαρμογής της;

2) Πόσο θα «κρατούσε» η κυβέρνηση της Νότιας Κορέας αν την είχαν επί 40 χρόνια στη λίστα του COCOM, με την κατηγορία της στρατιωτικής δικτατορίας;

3) Πόσο θα «κρατούσε» η κυβέρνηση της Βρετανίας αν ο Πρόεδρος των ΗΠΑ την αποκαλούσε «Αυτοκρατορία του Κακού» απειλώντας την με βομβαρδισμό σε 5 λεπτά, επειδή άφησε 10 Ιρλανδούς να πεθάνουν, ο ένας μετά τον άλλο, χωρίς να δείξει ιδιαίτερη συγκίνηση;

4) Πόσο θα έμενε στη θέση του ο στρατηγός Κενιάν Εβρέν αν ο Πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ, αντί να κάνει ο ίδιος πρώτος την αναγγελία, έδινε εντολή στις δυνάμεις των ΗΠΑ στην Τουρκία να κινηθούν ενάντια στο στρατιωτικό πραξικόπημα της 12^ης Σεπτέμβρη 1980;

5) Πόσοι από τους –ήδη όχι εξαιρετικά πολυάριθμους- οπαδούς του Τουργκούτ Οζάλ θα παράμεναν τοιούτοι, αν ήξεραν ότι ξένη και μεγάλη δύναμη του επέβαλε να αποκηρύξει την εισβολή στην Κύπρο και την ενσωμάτωση του Κουρδιστάν, καθώς και να προάγει τον Χ. Κουτλού και τον Ν. Σαργκίν σε βουλευτές της Μεγάλης Συνέλευσης της Δημοκρατίας, αν όχι σε συγκυβερνήτες της Τουρκίας;

Πόσο θα έμενε στη θέση του ο σημερινός πρόεδρος της ελληνικής κυβέρνησης (και όλη η κυβέρνηση) αν τους είχαν επιβληθεί ασφυκτικές διεθνείς κυρώσεις για τις δηλώσεις ότι το «κράτος είναι ο αστυφύλακας», για τα επεισόδια του OLYMPIC KΕTERING και για την προετοιμασία αντιαπεργιακού νομοσχεδίου;

Αυτά για την ώρα

Όσο για τα πραγματικά αίτια, αυτά μπορεί να τα δει κανείς εύκολα, αρκεί να διαβάσει την εφημερίδα (οποιαδήποτε εφημερίδα) των περιόδων 1-7.12.1989 και 15-21.10.1990. Όσοι διάβασαν και δεν είδαν είναι απλώς τυφλοί. Όσοι διάβασαν, είδαν και δεν κατάλαβαν, είναι και «πτωχοί τω πνεύματι».

Κι ευτυχώς. Σκέψου να ήταν κι έξυπνοι και να οδηγούσαν «Ρενώ»! Γιατί, βέβαια, «TRAΒANT» αποκλείεται να προτιμούσαν…

Θ. ΠΑΠΑΡΗΓΑΣ

«Ριζοσπάστης»/Αθήνα

-.-.-

Σύντροφοι – συντρόφισσες

Ξεκινάω από μια παράγραφο της Θέσης 66 όπου αναφέρεται ότι το «ΚΚΕ χρειάζεται στην ελληνική κοινωνία, γιατί ο σοσιαλισμός δεν παύει να αποτελεί το ζωτικό αίτημα και της εποχής μας».

Μια θέση που όλοι μας λίγο - πολύ συμφωνάμε. Όμως για να παραμείνει το ΚΚΕ στην ελληνική κοινωνία, πρέπει να απαντήσουμε στο ερώτημα: « Τι ΚΚΕ θέλουμε»; Ένα ΚΚΕ που θα λειτουργεί με τις βασικές αρχές λειτουργίας του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού, ένα ΚΚΕ όπου η πειθαρχία στις αποφάσεις της πλειοψηφίας θα είναι δεδομένη, ένα ΚΚΕ που ο στρατηγικός του στόχος θα είναι δεδομένη, ένα ΚΚΕ εκφραστή των πόθων και των προσδοκιών της εργατικής τάξης ή ένα ΚΚΕ «σύγχρονο», «ανανεωτικό» που θα λειτουργεί με δημοκρατικές – ριζοσπαστικές πλατφόρμες, όπου ο καθένας (γιατί σε μια δεδομένη συζήτηση-απόφαση, ο καθένας μας μπορεί να είναι μειοψηφία) να διαχωρίζει τη θέση του και να σηκώνει μέσω Τύπου και ραδιοφώνου (κομματικού ή αστικού δεν έχει σημασία, η διάσπαση, η μη υλοποίηση της οποιασδήποτε απόφασης θα έχει γίνει) το δικό του μπαϊράκι;

Τι σόι δημοκρατία είναι αυτή; Σε ποιο κόμμα, έστω αστικό, λειτουργούν οι δημοκρατικές – ριζοσπαστικές πλατφόρμες (ξεχάσαμε κάποιες δηλώσεις «έθεσε εαυτόν εκτός κινήματος, έχασε το τρένο της αλλαγής, είμαστε κόμμα και όχι ομάδες»); Γιατί και ποιανού συμφέροντα θα λύσει η λειτουργία των δημ. ριζ. πλατφορμών; Πιστεύω, σύντροφοι, ότι όχι μόνο δε θα λύσει ζητήματα, αλλά αντίθετα θα δημιουργήσει πολλά άλλα. Σε τι θα διαφέρει η ύπαρξη πλατφορμών μέσα στο ΚΚΕ, από την ύπαρξη φράξιας ή ομάδων; Αντικειμενικά ο «δυσαρεστημένος σύντροφος» θα βρίσκει καταφύγιο στις πλατφόρμες ή θα δημιουργήσει νέες δικές του. Πού πάει λοιπόν η ενότητα του κόμματος που όλοι μας στο όνομα του ΛΕΝΙΝ επικαλούμαστε; Τι ΚΚΕ λοιπόν θέλουμε;

Άμα, σύντροφοι, δεχτούμε τις απόψεις που αναφέρονται στην κατάργηση του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού. Στη δημιοργία Δημ. - Ριζ. πλατφορμών, στην κατάργηση του μαρξισμού – λενινισμού, στην κατάργηση του προλεταριακού διεθνισμού, σε τι θα διαφέρουμε από ένα τυπικό – εκσυγχρονιστικό κόμμα, σοσιαλδημοκρατικού χαρακτήρα, από ένα νεορεφορμιστικό κόμμα;

Μιλάμε για ραγδαίες εξελίξεις, ότι απέτυχε ο «υπαρκτός σοσιαλισμός», ότι η περεστρόικα περιέχει στοιχεία επαναστατικότητας, ότι πρέπει να εφαρμοστεί επιτέλους ο σοσιαλισμός με ανθρώπινο πρόσωπο και στο όνομα όλων αυτών να αλλάξουμε και εμείς μιας και είμαστε μέσα στις ραγδαίες εξελίξεις. Για να δούμε λοιπόν αυτές τις εξελίξεις: Ανατράπηκαν τα πάντα σε όλο τον κόσμο,  διάλυση των κομμουνιστικών κομμάτων –τουλάχιστον στην Ανατ. Ευρώπη- χιλιάδες τα μέλη των ΚΚ που αποχωρούν.

Στην παράγραφο 2 της θέσης 5 αναφέρεται ότι «τεράστια σημασία για την ελκτικότητα των ιδεών του σοσιαλισμού, για την πορεία των διεθνών επαναστατικών δυνάμεων, για την πρόοδο σε όλο τον κόσμο, θα έχει η επιτυχία των βαθιών αυτών μεταρρυθμίσεων κλπ. στη Σοβ. Ένωση.

Για ποια Σοβιετική Ένωση μιλάμε;

1) Στην ουσία δεν υφίσταται ο όρος Σοβ. Ένωση και 2) έχουν ήδη εκφραστεί απόψεις για αλλαγή του σοβ. Κράτους (απόψεις που πιστεύω ότι στο όνομα της περεστρόικα θα επικρατήσουν). Δεν υφίσταται πια ο όρος Σοβ. Ένωση γιατί κάθε άλλο παρά Σοβ. Ένωση υπάρχει αυτή τη στιγμή. (Γέλτσιν, ύπαρξη πλατφορμών, εθνικιστικοί πόλεμοι, αποσχίσεις κρατών, αποχωρήσεις εκατοντάδων χιλιάδων κομ. μελών, ελεύθερη οικονομία, κλπ).

Δεν μπορούμε να μιλάμε αισιόδοξα για δυνάμωμα των διεθνών επαναστατικών δυνάμεων γιατί δεν υπάρχει την περίοδο αυτή κάτι το δυναμικό – προοδευτικό στην περεστρόικα που εφαρμόζει η Σοβ. Ένωση.

Τι ανάπτυξη του σοσιαλισμού έχουμε όταν εφαρμόζεται η θεωρία της ελεύθερης οικονομίας ή όταν πάνε να βγούνε με νόμο του κράτους παράνομα τα κομμουνιστικά κόμματα; Τι πλουραλιστική δημοκρατία υπάρχει όταν ο άλλος αυτοκτονεί επειδή του είναι βαριά η ρετσινιά του κομμουνιστή; Τι είδους πλουραλισμός είναι αυτός όταν οι πανκς, οι νεοναζιστές, οι τσαρικοί, τα πορνό, τα χάμπουργκερς, οι πίτσες, τα δυτικά και αμερικάνικα τραπεζικά κεφάλαια εισβάλλουν παντού ακάθεκτα; Τι είδους περεστροϊκός πολιτισμός είναι αυτός να ζωγραφίζουν γυμνές κοπέλες με σαντιγύ; Ποιο είναι το καινούργιο που έφερε ο Γκόρμπυ, όπως τον ονομάζουν Ρωσικά οι Αμερικάνοι;

Πιστεύω συντρ. ότι μετά και την εξαφάνιση του «σοσ. στρατοπέδου» ο καπιταλισμός – ιμπεριαλισμός βρίσκεται στα πάνω του και θα γίνει ακόμα πιο απάνθρωπος, πιο επικίνδυνος για την ανθρωπότητα. Ο κίνδυνος του πυρηνικού ολέθρου είναι τώρα πιο εμφανής όσο ποτέ άλλοτε. Και δεν είναι ούτε η περεστρόικα, ούτε ο Γκορμπατσόφ, ούτε η ενοποιημένη Γερμανία που μπορούν να τον εμποδίσουν. Αλλά αυτοί που μπορούν και να τον φρενάρουν και να τον ανατρέψουν είναι το Ενωμένο Επαναστατικό Διεθνές Κίνημα, ο προλεταριακός διεθνισμός, οι λαοί κάτω από τις ιδέες του μαρξισμού – λενινισμού.

Έχω τη γνώμη, ότι η περεστρόικα και τα γεγονότα στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης έχουν επηρεάσει πολλά στελέχη και μέλη του κόμματος, με αποτέλεσμα να έχουμε χάσει την ψύχραιμη σκέψη και πανικόβλητοι τρέχουμε να απορρίψουμε κάθε «δογματικό» και να ασπαστούμε ό,τι νέο φέρνει η περεστρόικα, ανεξάρτητα αν είναι θετικό ή αρνητικό. Ας μείνουμε ψύχραιμοι λοιπόν και ας μη φτάσουμε στο σημείο να λέμε «ο Στάλιν πέθανε. Ζήτω ο Γκορμπατσόφ».

Ακόμα θέλω να τονίσω ότι με βρίσκει αντίθετο η αλλαγή μας στο θέμα της ΕΟΚ. Η θέση που λέει ότι «η συμμετοχή μας στην ΕΟΚ προσφέρεται για μια πιο ενεργητική συμμετοχή στο διεθνή καταμερισμό εργασίας» δεν την καταλαβαίνω.

Ποιοι και για ποιανού συμφέροντα είναι αυτοί που κανονίζουν το διεθνή καταμερισμό εργασίας;

Επειδή πολλά ακούγονται για την αλλαγή της φράσης «δικτατορία του προλεταριάτου», θέλω να προγράψω ότι δε γίνεται ΚΚ χωρίς αυτές τις λέξεις μέσα του. Όταν υπάρχει επαναστατική διαδικασία σύντρ. αλλάξουμε ή δεν αλλάξουμε τον όρο ή την ουσία, ο λαός θα την εφαρμόσει και έτσι θα την αποκαλέσει «ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΑΤΟΥ».

Και μερικές σκέψεις για την ιδιότητα του μέλους. Δε νομίζω ότι πρέπει να αλλαχτεί τίποτα από αυτά που αναφέρει το τωρινό καταστατικό. Η οποιαδήποτε αλλαγή στο θέμα αυτό θα οδηγήσει σε πλαδαρές ΚΟΒ, σε «εθελοντές» υλοποίησης μιας απόφασης, σε δημιουργία δημ. ριζ. πλατφορμών.

Θα μετατραπούμε σε ένα κόμμα αστικού ή σοσιαλδημοκρατικού χαρακτήρα τύπου ΠΑΣΟΚ, ΝΔ, ΚΟΔΗΣΟ, κ.ά. μιας και αυτοί μιλάνε για σοσιαλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο, για εκσυγχρονισμό,  για «δημοκρατία». Παλιά σύντροφοι, όταν κυνηγούσαν τους κομμουνιστές και τους έβαζαν στις εξορίες και στις φυλακές, τους σκότωναν στα πέντε μέτρα, τους ζήταγαν πρώτα να δηλώσουν- να υπογράψουν, να αποκηρύξουν δηλαδή τις ιδέες του μαρξισμού – λενινισμού, τις ιδέες του κομμουνιστή. Το ίδιο μας ζητάνε και σήμερα, να αποκηρύξουμε τις ιδέες μας.

Να μην τους δόσουμε αυτή τη χαρά.

ΚΑΝΕΙΣ ΜΑΣ ΝΑ ΜΗΝ ΥΠΟΓΡΑΨΕΙ – ΝΑ ΜΗ ΔΗΛΩΣΕΙ

Να τους δηλώσουμε για άλλη μια φορά ακόμα ότι «ΤΙΜΗ ΜΑΣ Η ΤΙΜΗ ΤΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ».

Το δικαίωμα να είμαστε μέλη αυτού, του σημερινού, του ΤΙΜΗΜΕΝΟΥ ΚΚΕ να μην το χαρίσουμε σε κανένα.

Υ.Γ. Το ξέρω αγαπητοί σύντροφοι, ότι διακατέχομαι από συναισθηματισμούς, αλλά όταν πάψω να είμαι συναισθηματικός, θα πάψω να είμαι κομμουνιστής, και όταν θα πάψω να είμαι κομμουνιστής, θα πάψω να είμαι και συναισθηματικός και εγώ θέλω να είμαι και κομμουνιστής και συναισθηματικός.

ΠΛΑΝΤΖΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ

Μέλος ΝΓ Βορ. Συγκρ. Δωδ/σου Κως

Να αλλάξουμε τι;

Χτες είχαμε την επέτειο έναρξης των εργασιών του κομβικού και πολύ κρίσιμου 13^ου συνεδρίου του κόμματος (19-24 φλεβάρη του 91’) που δεν καθόρισε απλά τη μετέπειτα εξέλιξή του, αλλά την ίδια την ύπαρξή του ενάντια στο κλίμα της εποχής. Ως πρόγευση κάποιων αναρτήσεων που σκοπεύω να ακολουθήσουν στα πλαίσια ενός μικρού αφιερώματος, η κε του μπλοκ αναδημοσιεύει σήμερα από το ρίζο της εποχής (νοέμβρη του 90’) την επιστολή του δασκάλου λευτέρη κορέλη στον προσυνεδριακό διάλογο, που φέρει τον τίτλο της ανάρτησης. Ο δάσκαλος καταφέρνει να δώσει μες σε λίγες γραμμές πληρωμένη απάντηση στην κυρίαρχη φιλολογία περί ανανέωσης που φοριόταν πολύ εκείνα τα χρόνια. Παρά τις διαφωνίες που μπορεί να έχει κανείς σε κάποια επιμέρους σημεία, θα συμφωνήσει υποθέτω πως η επιστολή περιγράφει μια διαχρονική κατάσταση, που έχει φτάσει σχεδόν αναλλοίωτη μέχρι τις μέρες μας.

Είναι ένας κουκουεδολόγος (κατά το αμερικάνικο σοβιετολόγος) που τον φαντάζομαι να μεταμορφώνεται σε Κοντορεβυθούλη του παραμυθιού και να κρύβεται μέσα σε ντουλάπες και κάτω από τις καρέκλες της αίθουσας συνεδριάσεων του Περισσού… Να βλέπει μέσα από κλειδαρότρυπες και ν’ ακούει τους καυγάδες των «ανανεωτικών» και «σταλινικών» κουκουέδων… Να πιτσιλίζεται από το αίμα των «συντροφικών μαχαιρωμάτων» και ν’ ακούει την κλαγγή των όπλων, των διασταυρούμενων σπαθιών και των ιπτάμενων καρφιών… Να διαβάζει τις εκθέσεις των κομματικών οργανώσεων και να βλέπει τους πίνακες των μελών του ΚΚΕ που από 65.000 πέρσι έγιναν 35.000 φέτος και να πηγαίνει ύστερα να τα περιγράφει όλα αυτά στις στήλες μεγάλης εβδομαδιαίας εφημερίδας…

Από την ίδια πάλι εφημερίδα, ένας, παλιός όπως φαίνεται αριστερός αυτός, αναλύει την πολιτική της Αριστεράς και αντλώντας επιχειρήματα από το με περισσή φροντίδα κι επιμέλεια συγκεντρωμένο από χρόνια πλούσιο λαθολόγιό της, ανακαλύπτει κι επισημαίνει την αμετάβλητη σταλινική γραμμή του ΚΚΕ και απρόβλεπτη εξαφάνιση και καταποντισμό του εδώ και αρκετά χρόνια… Μαλάκωσε για λίγο το φαρμάκι του πέρσι το καλοκαίρι, που η Αριστερά συμμετείχε στην κυβέρνηση Τζανετάκη…

Υπάρχει κι ένας δημοσιογράφος με δική του εκπομπή στην ΥΧ, έξυπνος, ικανός και κατά τα άλλα συμπαθής άνθρωπος, ο οποίος αγωνίζεται κάθε φορά που ξεμοναχιάζει κάποιο στέλεχος της Αριστεράς, να του αποσπάσει κάποια κουβέντα, κάποιο υπονοούμενο, κάποια άποψη, έστω και προσωπική, του συνεντευξιαζόμενου, για να συμπεράνει πως κάτι δεν πάει καλά στο ΚΚΕ, στην ΕΑΡ, στο Συνασπισμό… Κι ενώ είναι διακηρυγμένες οι Θέσεις όλων αυτών, αυτός θέλει, σώνει και καλά, να βγάλει και να πει πως δεν υπάρχει ενιαία γραμμή στο θέμα των απεργιών, πως κάτι κρύβεται στο κλείσιμο της «Πρώτης», πως κάτι συμβαίνει με την καθυστέρηση της αναγγελίας του υποψηφίου δημάρχου στον Πειραιά, με τη θρυλούμενη αποχώρηση του Φλωράκη από την ενεργό πολιτική…

Κι ένας άλλος τέλος βαρύς διανοούμενος, κατηγορεί την Αριστερά για την τακτική της απέναντι στους πραγματικούς διανοούμενους, που τάχα «τους εκμεταλλεύεται και στο τέλος τους αποβάλλει με τη μέθοδο της έκτρωσης». Και αναφέρει σαν παράδειγμα μεταξύ άλλων και το Δημήτρη Γληνό, ο οποίος πέθανε σα μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ και τιμήθηκε και τιμάται όσο κανένας άλλος από τους συντρόφους του… Το πάθος του για το ΚΚΕ τον οδηγεί σε ανακρίβειες…

Και δε μιλάμε για τον καθημερινό και περιοδικό αστικό Τύπο κι ούτε για την «Αυριανή» που ζει και πορεύεται συκοφαντώντας τους αγωνιστές και την ηγεσία της Αριστεράς…

Και σ’ όλα αυτά τα κοράκια, θα μπορούσε ν’ απαντήσει κανείς με τη λαϊκή παροιμία: «Από πίτα που δεν τρως, τι σε νοιαζ’ αν καεί;».

Εκείνο όμως που χρησιμοποιούν κατά κόρον και με επιμονή –αιώνια τακτική τους- είναι ότι το ΚΚΕ δεν εκσυγχρονίζεται, δεν αλλάζει στόχους, πρόγραμμα, μέθοδο και τακτική… Εδώ ακριβώς χύνουν το μελάνι και το δηλητήριό τους… Κι εγώ καλόπιστα, θα ‘θελα να ακούσω έναν από αυτούς να μας πει: Τι ακριβώς νομίζει πρέπει να αλλάξει σ’ αυτό το Κόμμα των 70 και παραπάνω χρόνων; Ν’ αλλάξει το έμβλημά του; Το βρίσκω ανόητο, γιατί όλα τα κόμματα σ’ Ανατολή και Δύση, έχουν το έμβλημά τους από την ίδρυσή τους και το διατηρούν. Ν’ αλλάξει ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός και η διεθνιστική του αλληλεγγύη; Και τι πρέπει να μπει στη θέση τους;

Μ’ όλα ταύτα ο Φλωράκης είπε κάποτε πως δε θα ‘χε αντίρρηση να μπει στη θέση του σφυροδρέπανου μια καμινάδα εργοστασίου, ένα φουγάρο πλοίου, η εικόνα ενός τρακτέρ! Κι ωστόσο ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός πήρε άλλη μορφή κι η προλεταριακή αλληλεγγύη άλλαξε περιεχόμενο. Ακόμα και η δικτατορία του προλεταριάτου εγκαταλείφθηκε ως στόχος. Τι άλλο θέλουν λοιπόν οι κουκουεδολόγοι για να ικανοποιηθούν και να λουφάξουν;

Για να δοθεί μια απάντηση στο ερώτημα, θα πρέπει να δεχθούμε, εκ προοιμίου, ότι οι κουκουεδοαναλυτές αυτοί δεν είναι ούτε αφελείς ούτε αγράμματοι. Μερικοί (Γεωργαλάς) έχουν σπουδάσει μαρξισμό-λενινισμό σε σοβιετικά πανεπιστήμια. Άλλοι έχουν περάσει απ’ τις γραμμές του ΚΚΕ κι έζησαν την κομματική του ζωή…

Σήμερα, όλοι τους, υπηρετούν κάποιους κυρίους απ’ τους οποίους πληρώνονται και βγάζουν το ψωμάκι τους και στην καλύτερη περίπτωση –σπάνιο φαινόμενο- είναι θαυμαστές καθεστώτων που συγκρούστηκαν με το ΚΚΕ και πλήρωσαν κάποιο λογαριασμό. Τους τελευταίους θεωρώ εντιμότερους… Αυτοί, λοιπόν, όταν μιλούν για εκσυγχρονισμό του ΚΚΕ, εννοούν ν’ αλλάξει το Κόμμα πρόγραμμα, σκοπούς, τακτική και στρατηγική! Δε θέλουν να σβήσει, γιατί τους χρειάζονται πάντα κάποιοι «βάρβαροι»… Θέλουν ένα κόμμα-σκορδαλιά, αλλά δίχως το σκόρδο!

-Δεν έχετε δικαίωμα να λέτε πως είστε το κόμμα της εργατικής τάξης, μας λένε. Εμείς έχουμε περισσότερους εργάτες που μας ψηφίζουν.

-Σωστά, τους απαντάμε. Ανέκαθεν είχατε περισσότερους. Όμως εμείς έχουμε λίγους, αλλά πρωτοπόρους. Έχουμε τους μπροστάρηδες, τους ανιδιοτελείς, τους γενναίους… Αυτούς, για τους οποίους ο Βενιζέλος έκανε το ιδιώνυμο. Αυτούς που σκότωσε, που εξόρισε, που φυλάκισε ο Μεταξάς… Αυτούς που πολέμησαν τον κατακτητή σε πόλεις και βουνά τον καιρό της Εθνικής Αντίστασης. Αυτούς που έστειλε το μεταπελευθερωτικό κράτος των δωσιλόγων στο εκτελεστικό απόσπασμα, στη Μακρόνησο, στα Γιούρα… Αυτούς που τουφέκιζαν οι Γερμανοί στην Κοκκινιά και στην Καισαριανή… Τους Σουκατζίδηδες, τους Μπελογιάννηδες, τους Πλουμπίδηδες…

Αυτοί οι λίγοι εργάτες της φάμπρικας ή του γραφείου, οι καλλιτέχνες και οι επιστήμονες, αυτοί είναι που δεν αλλάζουν, που δεν «εκσυγχρονίζονται».

Πολλοί απ’ αυτούς –κι εγώ ένας τους- έγιναν κομμουνιστές σε μια εποχή που τα χωράφια τα ‘χαν οι τσιφλικάδες, ενώ οι γεωργοί, εκείνοι που τα δούλευαν, δεν χόρταιναν ψωμί. Δεν είχαν δεύτερο βρακί, πέθαιναν χωρίς γιατρό και φάρμακα, έμπαιναν φυλακή για χρέη στο Δημόσιο. Οι λίγοι μάθαιναν γράμματα κι οι πολλοί ήταν αγράμματοι.

Αυτή λοιπόν την εποχή, κάποιοι λίγοι, αλλά πολύ θαρραλέοι, μπήκαν μπροστά σε διαδηλώσεις και συλλαλητήρια κι οδήγησαν τη φτωχολογιά, της γης τους κολασμένους, σε «άνιση πάλη κι αγώνες…», πείθοντάς τους πως «οι δούλοι κι οι ραγιάδες μοναχοί τους θα σωθούν…»

Εμείς, νέα παιδιά τότε, ακούσαμε το σάλπισμα, απαντήσαμε «παρών» και στοιχηθήκαμε στη φάλαγγα που τραβούσε μπροστά μ’ επικεφαλής το κόκκινο λάβαρο…

Ακολουθώντας την ανηφορική κι επίπονη πορεία διδαχτήκαμε: Ν’ αγαπάμε τους ανθρώπους ανεξαρτήτως χρώματος ή φυλής… Ν’ αγαπάμε την πατρίδα, την ελευθερία, τη δημοκρατία, την ισότητα, το δίκαιο… Κι επιχειρήσαμε να κάνουμε έναν καινούργιο κόσμο ειρηνικό, χωρίς βία κι αδικία, χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο…

Γι’ αυτά τα ιδανικά, γι’ αυτούς τους οραματισμούς αγωνιστήκαμε, παλέψαμε, ματώσαμε επί μισό αιώνα και παραπάνω. Και μας λένε τώρα να εκσυγχρονισθούμε. Δηλαδή; Να τα αλλάξουμε, να τα εγκαταλείψουμε; Και τι να βάλουμε στη θέση τους; Τον καταναλωτισμό, τον ευδαιμονισμό ή το ρατσισμό;

Ας μάθουν λοιπόν οι κουκουεδολόγοι τούτα τα απλά που θέλουν να τα ξεχνούν:

Με τους αγώνες των λαών και την καθοδήγηση της πρωτοπορίας των αγωνιστών, πολλά άλλαξαν στον καπιταλισμό. Άλλαξε πρόσωπο κι υποχρεώθηκε να κάμει παραχωρήσεις στους εργαζόμενους κι έγινε πιο ανθρώπινος στη συμπεριφορά του…

Παρόλα αυτά, οι κίνδυνοι για την ειρήνη, την ελευθερία, τη δημοκρατία, την ισότητα και τη δικαιοσύνη δεν εξαλείφθηκαν.

Η φτώχεια εξακολουθεί να ταλανίζει εκατομμύρια ανθρώπων σ’ όλη τη γη…

Σήμερα πέθανε στην Αθήνα ο ποιητής Νίκος Καρούζος στα 64 του χρόνια, φτωχός και ξεχασμένος. Νοσηλευόταν στο νοσοκομείο με δελτίο απορίας! Και ω της ειρωνείας! Κηδεύτηκε «δημοσία δαπάνη».

Είπαν γι’ αυτόν και τον χαρακτήρισαν:

«Κατατάσσεται στους μεγάλους των Ελληνικών Γραμμάτων» (Τζαννετάκης).

«Αδρή ποιητική φυσιογνωμία κι ο θάνατός του, απώλεια για τον τόπο μας» (Φλωράκης)

«Σπάνιας αξίας δημιουργός» (Κύρκος)

Θα θέλαμε κι εμείς πολύ να αλλάξουμε. Αλλά, δυστυχώς, τα ιδανικά για τα οποία αγωνιστήκαμε μένουν ακόμα ανεκπλήρωτα και μας συγκινούν…

Κι όσο υπάρχουν άνθρωποι, όπου γης κι όποιου χρώματος ή φυλής, που πεινούν όχι μόνο για ψωμί αλλά και για δικαιοσύνη κι ελευθερία, ειρήνη και δημοκρατία και σιγουριά για το αύριο, εμείς θα παλεύουμε μαζί τους και δε θα ανανεωθούμε κι ούτε θ’ αλλάξουμε ρότα…

Δεν είμαστε ούτε σταλινικοί, ούτε συντηρητικοί, ούτε ανανεωτικοί. Είμαστε απλά αγωνιστές!..

Είμαστε περήφανοι για το κόμμα μας, για τους ήρωές του, για τα θύματά του, για τους αγώνες του, για τους καθοδηγητές του…

Τζάμπα ξοδεύουν το μελάνι τους και το φαρμάκι τους οι κουκουεδολόγοι. Ελάχιστοι τους ακούνε. Οι πολλοί τραβούν το δρόμο της τιμής και του αγώνα, με σύμβολο το κόκκινο πανί με ή χωρίς το σφυροδρέπανο που τους ενοχλεί… Τους θυμίζουμε το του Αποστόλου Παύλου: «Σληρόν προς κέντρα λακτίζειν».

Πεθαμένες καλησπέρες

Όποιος έχει μείνει στο πνεύμα της προηγούμενης ανάρτησης, μπορεί να φωνάξει: κόμμα θυμήσου το 91’, εκεί που τα ποντίκια πηδούσαν ένα-ένα. Σπουδαία γεγονότα μες στην τραγικότητά τους. Αλλά κανείς δε θέλει να τα θυμάται και να μιλάει για αυτά. Επικρατεί ο νόμος της ομερτά και της αλεζίας. Αλεζία; Τι είναι τέλος πάντων αυτή η αλεζία; Δε γνωρίζω καμία αλεζία.
Η αλεζία είναι το ελληνικό 89’ και το δίδυμο 91’, που είχε ως πρελούδιο το 68'. Και πριν την αλεζία ήταν η ζεγκόβια, που ήταν μάλλον η κατοχή και το έπος του εαμ.

Το 68΄η ελλάδα ήταν στον γύψο, και το παγκόσμιο κύμα του παρισινού μάη και των φοιτητικών καταλήψεων της ήρθε με καθυστέρηση πέντε χρόνων. Με καθυστέρηση έζησε επί ανδρέα και τις δικές της κεϋνσιανές αυταπάτες, που ήταν παραφωνία στη διεθνή κατάσταση της επέλασης του νεοφιλελευθερισμού των 80'ς κι εξαντλήθηκαν γρήγορα, με παρωδίες σοσιαλμανίας και κοινωνικοποιήσεων. Με μια δεκαετία καθυστέρηση, έζησε και το δικό της θατσερισμό, με τον μητσοτάκη, που βρήκε έτοιμο χαλί στρωμένο από πριν.

Το δικό της 68', ή τουλάχιστον μια πτυχή του, το έζησε στο εξωτερικό και τη διάσπαση με τους εσωτερικούς, στην περιβόητη 12η ολομέλεια, που μας μπερδεύει ενίοτε, γιατί δεν είναι πολύ σαφές πότε μηδενίζει το κοντέρ και ξεκινάει από την αρχή η αρίθμηση. Και γιατί σήμερα να μην είναι οι ολομέλειες το ίδιο ιστορικές και να μην έχουν αρίθμηση; Από το να έχουν πάγκαλο βέβαια, όπως είχε η 12η, καλύτερα έτσι. Κι ας μην είναι τόσο ιστορικές όπως κάποτε.

Από την πρώτη διάσπαση με τους αναθεωρητές το 68’, μέχρι τη δεύτερη το 91’, συμπυκνώνεται μια ολόκληρη ιστορική περίοδος, εξαιρετικά πλούσια σε γεγονότα και διδάγματα. Ο θρίαμβος και η παρακμή του μεταπολιτευτικού ριζοσπαστισμού. Τα δύο κύπελλα κυπελλούχων των δυο δικέφαλων στο μπάσκετ ως ορόσημα.

Μια πορεία γεμάτη αντιφάσεις. Ο καπετάν γιώτης που έζησε την παράδοση της λαϊκής εξουσίας στην βάρκιζα –αυτό ήταν το λάθος μας θα πει αργότερα σε έναν δικαστή που τον προγκούσε- κι υπέγραψε λίγο πιο δίπλα το νέο ιστορικό συμβιβασμό σε ένα γεύμα. Κάτι σαν το νικήτα που επέζησε από το στάλινγκραντ κι αγάπησε την ειρηνική συνύπαρξη. Κι ο γιος του κάππου –που έφυγε τότε (ο πατήρ), χωρίς να φύγει ποτέ επί της ουσίας- να λέει ότι η αννούλα του χιονιά και της πορτοκαλέας κρατά κρυμμένα μυστικά και ντοκουμέντα απ' τις συνεντεύξεις που της έδωσε ο χαρίλαος τότε.

Κι η γραμμή της σοβιετίας που ήταν κι αυτή συνασπισμένη. Ειρηνικό πέρασμα και κριτική στήριξη στο πασοκ. Όταν είπα στο σκληρό διαλεκτικό ότι ο ραφαηλίδης θεωρεί τον μπρέζνιεφ έναν στάλιν χωρίς αίμα, μου απάντησε έτσι κι είπε: θα ‘θελε. (Εννοεί ο λεονίντ να έμοιαζε λίγο στο στάλιν).

Κι αυτά στο 12ο συνέδριο –που ψηφίστηκαν ομόφωνα- για αριστερή, προοδευτική κυβέρνηση, που μόνο μαρξιστικά αναλφάβητοι θα τα χώνευαν. Αλλά ο μπουχάριν αποκαταστήθηκε ένα χρόνο αργότερα κι ούτε το αλφάβητο του κομμουνισμού δεν είχαμε διαβάσει. Και στο πόρισμα με την εαρ, αντί για τζίφρα, υπογράψαμε με σφυροδρέπανο.

Και το 91’ που σημάδεψε ένα τέλος εποχής. Το τελευταίο πρωτάθλημα του άρη στο μπάσκετ. Το κύκνειο άσμα της σοβιετίας. Ο τελευταίος πολύ καλός δίσκος του παπακωνσταντίνου – και κατά άλλους ο πρώτος μέτριος, γιατί τελευταίος καλός ήταν το 89’ το χορεύω. Ο τελευταίος δίσκος με έμπνευση του χάρρυ κλυνν –όσο ήταν ακόμα κομμουνιστής, πριν ερωτευτεί τον σαμαρά και την πολιτική άνοιξη, μεταξύ άλλων. Τα πρώτα επεισόδια των απαράδεκτων. Η σύγχρονη εποχή στην αριστοτέλους –εκεί που είναι τώρα ο ιανός νομίζω- κι ο 904 να έχει τα πάντα από δίσκους, μέχρι και καρβέλα. Ενώ μετά, δέκα σιντί τον χρόνο, με αιματηρές οικονομίες και τις συνδρομές μας παξιμάδι.
Με άλλα λόγια τα ύστερα 80’ς. Μαζί με τα ύστερα του κόσμου και της ιστορίας.

Η κε του κόμματος ενημερωνόταν για τις εξελίξεις από τις εφημερίδες. Ο καθένας έγραφε τον πόνο του στην πρώτη, που ήταν κάτι σαν πρόγονος της ελευθεροτυπίας. Ο οηε έβγαζε ψήφισμα κατά του ιρακ με τη συγκατάθεση των σοβιετικών. Το κουκουσέ έβγαινε εκτός νόμου στη ρωσία! Οι κάμερες περίμεναν έξω απ’ το συνέδρίο τον ανδρουλάκη κι αυτός μόλις βγήκε άρχισε να καταγγέλλει το πραξικόπημα. Τρόμος...

Σαν το θρίλερ στην κρίσιμη ψηφοφορία για τον γραμματέα που την πήραμε με σκορ λιμόζ, 57-53. Κι αν ερχόταν ανάποδα; Παραμένει και σήμερα ένα από τα πιο αντιδιαλεκτικά κι ιντριγκαδόρικα ερωτήματα της ιστορίας.


Ντοκουμέντο από την εποχή του τρόμου

Και το βιβλίο του ανανεωτικού τριγάζη για την επίσκεψη στο οικουμενικό πατριαρχείο της μόσχας για το χρίσμα του ιούδα γκόρμπι. Περίπου όπως το 68’ που τελικά δεν τους βγήκε και στράφηκαν στον τσαουσέσκου, που μετά τον έριξε ο γκορμπατσόφ. Μύλος... (της αντίδρασης).
Ένας ηρακλής ξέρει γιατί δεν τους το ‘δωσε τελικά. Ίσως γλυκάθηκε με το αγαλματάκι του ημίθεου που του δώσαμε για το ηράκλειο έργο που επιτελούσε φορώντας την λεοντή του κομμουνιστή.

Το μπάσκετ είναι όχημα για να καταλάβει κανείς το τέλος αυτής της εποχής. Ο τελικός με την ιταλία στο ευρωμπάσκετ της ρώμης το 91, στην τελευταία παράσταση της ενωμένης γιουγκοσλαβίας, λίγο πριν αρχίσει ο εμφύλιος. Το 92’ το ολυμπιακό κίνημα καταργεί και το τελευταίο φύλλο συκής με την άρση απαγόρευσης συμμετοχής στους επαγγελματίες παίκτες κι οι αμερικάνοι εμφανίζουν την (I have a) dream-team. Οι γιούγκοι ποτέ δεν αντιμετώπισαν ενωμένοι την αμερικάνικη ομάδα όνειρο, σε μια υφήλιο εφιάλτη. Ούτε κι οι σοβιετικοί του εφιάλτη γκόρμπι άλλωστε.

Και πιο πριν το 68’. Κάτι σαν τη ρεβάνς της τασκένδης. Σε ένα sui generis κόμμα με σταλινική βάση, ζαχαριαδική κι ορθόδοξη που στην πλειοψηφία της πήγε με αυτούς που είχαν το χρίσμα των ρεβιζιονιστών. Κι αυτοί που τότε έμειναν μαζί μας, αλλά έφυγαν για να βρουν τους άλλους το 91’; Τι μπορεί να λένε για τότε κι όλα τα ενδιάμεσα, τώρα στα γεράματα που ανακάλυψαν τις μεγάλες αλήθειες της ζωής;
Το κακό είναι ότι τα ογκώδη (χίλιες τόσες σελίδες) πρακτικά της 12ης, που εκδόθηκαν το 08’ από τη σύγχρονη εποχή, κοστίζουν 40 ευρώ, ένα για κάθε χρόνο που πέρασε, κι είναι πρακτικά απλησίαστα.

Και μετά το 91; Πεθαμένες καλησπέρες. Κι άμα δω κανένα φίλο τρέχω μη με θυμηθεί. Θρυλείται ότι ο πασχαλίδης έγραψε αυτό το τραγούδι ακριβώς για τη διάσπαση κι όσα ακολούθησαν.

Κάθε διάσπαση είναι και μια διαχείριση ήττας. Καταμερισμός ευθυνών, χώρισμα στα τσανάκια μας κτλ. Οι δικές μας ήττες όμως ήταν αδύνατον να διαχειριστούν κι απλώς βλέπαμε το έδαφος να φεύγει κάτω απ’ τα πόδια μας. Και το σαράντα και το ενενήντα.

Στην ταινία οι απόντες που πιάνει αυτήν την περίοδο, λέει σε κάποιο σημείο.
Οι καλύτεροι δεν έχουν σε τι να πιστέψουν. Κι οι χειρότεροι διψάνε για νίκες. Κι έγιναν υπουργοί και πασόκοι.
Κάποιοι καλοί χάθηκαν μαζί με τους κακούς κι εσύ να λες: μα πώς γίνεται να είναι με αυτούς, αφού ψήφισαν το μάαστριχτ, πληρώνει ο λαός.

Κι οι πιο πολλοί πήγαν σπίτι τους κι εξαφανίστηκαν. Σύντροφοι που ούτε έφυγαν, ούτε διαγράφτηκαν, απλώς χάθηκαν και πήγαν σπίτι τους. Εξατμίστηκαν σαν τους αντιφρονούντες στο 84’ του όργουελ. Χάθηκαν οι οργανωτικές και δεν τους βρήκε κανείς.
Έπεσε ο ουρανός στα κεφάλια μας. Οργανωτικό κάζο, σαν αυτό επί μανιαδάκη, αλλά χωρίς τον μανιαδάκη –τα καταφέρνουμε και μόνοι μας. Σαν την οδηγία της ντουντούκας στο τέλος της πορείας: σύντροφοι διαλυόμαστε. Κι εσύ την πήρες σοβαρά...

Το όνειρό μου έκτοτε είναι να βρω μια συντρόφισσα, στη ζωή και στο κόμμα, που να τα καταλαβαίνει όλα αυτά. Κι όταν φθαρεί η σχέση μας σαν τη σοβιετία κι έρθει η ώρα να χωριστούμε σαν πρώην σοβιετικές δημοκρατίες, να της πω, είσαι για μια δωδέκατη; Κι αυτή να πιάσει το συνειρμό και να συμφωνήσει. Οπότε θα καταλάβω κι εγώ ότι είναι η γυναίκα της ζωής μου και θα της ζητήσω να παντρευτούμε.

Κι είναι κι ένα ακόμα τραγούδι που περιγράφει την κατάσταση. Άμα πεις παπακωνσταντίνου, στους εαακίτες φίλους μου, οι πιο πολλοί, λόγω ηλικίας και ιδεολογίας, εννούν το θανάση και δε σηκώνουν κουβέντα. Ούτε καν για τον πέτρο.
Απ' τον δικό μας (βασίλη) αγνοούν το καλύτερο κομμάτι της δουλειάς του στην χρυσή δεκαετία με τις βάτες, αλλά τραγουδούν με πάθος ένα στίχο από το πόρτο ρίκο. Αξίζει φίλε να υπάρχεις για ένα όνειρο κι ας είναι η φωτιά του να σε κάψει.

Πράγματι. Αυτό που δε μας λέει ο ποιητής είναι τι γίνεται αφού σε κάψει το όνειρο. Μέχρι τότε αξίζει να ζεις με την ελπίδα να το δεις να γίνεται πράξη. Μετά όμως; Τι κάνεις, αφού σε κάψει; Ιδού η απορία.

Μπορείς να απαντήσεις με ένα άλλο τραγούδι. Το καμένο χώμα βγάζει έτσι και πέσει μια βροχή τα ωραιότερα λουλούδια που ‘χω δει. Αλλά έξω απ' τον χορό, πολλά τραγούδια λέμε.
Εγώ σέβομαι απεριόριστα όσους χόρεψαν στο ταψί της ιστορίας και κλήθηκαν να απαντήσουν, ενώ στο μυαλό τους έπαιζε πλέι μπακ παπακωνσταντίνου (ένας είναι, σαν το κόμμα). Όλα από χέρι καμένα και τα σπίρτα μας βρεγμένα. Την χρονιά του πορίσματος με την άνοιξη (της πράγας και του κύρκου).

Το κείμενο αυτό γράφτηκε με αφορμή τη συμπλήρωση είκοσι χρόνων από την έναρξη του 13ου συνεδρίου του κουκουέ -επονομαζόμενου και γρουσούζικου. Κι αν σας φαίνεται λίγο ασυνάρτητο, είναι γιατί προσπαθεί να ακολουθήσει απεγνωσμένα το κλίμα της εποχής των ύστερων 80'ς. Αλλά αδυνατώντας να την καταλάβει, την ερωτεύτηκε κεραυνοβόλα. Περίπου όπως και με τις γυναίκες..

Υγ: ενδιαφέροντα χρονικά από την άποψη του κόμματος (είτε συμφωνεί, είτε διαφωνεί με αυτά) μπορεί να βρει κανείς στις εξής διευθύνσεις:

http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=873584&publDate=15/7/2001
http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=2698347&publDate=6/2/2005
http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=4568998&publDate=1/6/2008
http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=877465&publDate=18/7/2001
http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=879629&publDate=19/7/2001
http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=883412&publDate=22/7/2001
http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=882689&publDate=21/7/2001
http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=881657&publDate=20/7/2001

Με αγάπη από το τσέρνομπιλ

Το τσέρνομπιλ ζει και σπέρνει εφιάλτες
σε αντισοβιετικούς και αντεπαναστάτες

Η προπαγάνδα των αστών οργιάζει.
Συμψηφίζει τσέρνομπιλ και χιροσίμα όπως εξισώνει στάλιν και χίτλερ.
Αλλά το πάει και παραπέρα. Ο στάλιν ήταν χειρότερος από τον χίτλερ (έκανε και το κατύν), το τσέρνομπιλ μεγαλύτερη καταστροφή από την χιροσίμα, ο στάλιν χειρότερος από ναγκασάκι και χιροσίμα μαζί γιατί σκότωσε περισσότερους και πάει λέγοντας.
Αν δεν πιάσει η μία γραμμή άμυνας πάμε στην επόμενη.
Δε μπορούν να κρύψουν όμως ότι η σοβιετία ήταν παγκόσμια υπερδύναμη, η δεύτερη στον κόσμο και σε κάποιους τομείς πρώτη (ατυχήματα, θάνατοι κτλ).

Ο αντιδραστήρας νο τέσσερα ήταν μεγάλο παληκάρι.
Κι ας μην άντεξε τελικά.
Βλέπω σε αυτόν τον εαυτό μου, τον σύντροφο δίπλα μου που δεν την παλεύει κι είναι έτοιμος να εκραγεί. Γύρω μου σύντροφοι σκάνε με πάταγο κι εγώ περιμένω τη σειρά μου.
Κι όταν έρχεται τελικά όλοι κάνουμε τους κατάπληκτους.

Μετά το πρώτο σοκ οι άλλοι αντιδραστήρες της οργάνωσης με αποφεύγουν για να μην κολλήσουν ραδιενέργεια. Η επίσημη γραμμή είναι να με απομονώσουν γιατί χύνω νερό στο μύλο της αντίδρασης.
Αφού αντιδραστήρας είμαι, τι να κάνω...

Κάποιοι αντιδραστήρες που είναι σε άλλα τμήματα με νομίζουν ακόμα δικό τους και με χαιρετάν ανυποψίαστοι.
Μέχρι να μάθουν τα γεγονότα απ' τις μετρήσεις των σουηδών και τα ρεπορτάζ του αστικού τύπου για τον πέτσα.

Σε άλλες εποχές το τσέρνομπιλ θα ακολουθούσε την τύχη της αλεζίας. Στη μάχη της ηττήθηκαν οι γαλάτες από τους ρωμαίους, αλλά σήμερα κανείς δεν ξέρει πού ακριβώς βρίσκεται.
Οι παππούδες που πρόλαβαν την έκρηξη θα αντιδρούν σαν τους παλαίμαχους στο αστερίξ.
-Αλεζία; Τι είναι αυτή η αλεζία; Και τι την θέλετε εσείς την αλεζία; Δεν ξέρω καμία απολύτως αλεζία.

Θα διασωζόταν μόνο μια μαρτυρία του ιστορικού ιζβέστιου, που είναι όμως αμφίβολης αξιοπιστίας γιατί διευθυντής του ήταν ο γιάκοβλεφ.
Σήμερα όμως με το google earth το τσέρνομπιλ το βρίσκει ο καθένας. Και να θέλαμε να το κρύψουμε δε μπορούμε.

Μπορούμε όμως να κρύψουμε άλλα.
Μια σφισσα απ' το κόμμα μας έλεγε ιστορίες απ' το 13ο συνέδριο (όταν μεγαλώσω θα λέω τέτοιες στα παιδιά μου).
Σε ένα διάλειμμα κάθονταν γύρω απ' τον χαρίλαο που τους έλεγε για την εξιδανίκευση της σοβιετίας που ανατρεπόταν.
Δούλευαν λέει κάποτε με κάτι νήματα από τη σοβιετία κι όταν κόβονταν σταματούσαν και τα ξανάδεναν. Τα σοβιετικά νήματα δε μπορούσαν παρά να είναι καλά κι ανθεκτικά, δεν ήταν δυνατόν να κόβονται.

Ο χαρίλαος βέβαια φέρεται να είπε διάφορα σε εκείνο το συνέδριο.
Σε αλμανάκ της εποχής βρήκα δηλώσεις του για την περεστρόικα που πήγαινε καλά ως το 88 αλλά μετά στράβωσε.
Εκτίμηση που συμπίπτει με τη μπρεζνιεφική γραμμή λιγκατσόφ την οποία στηρίζουμε στο μπλοκ.

Τέτοια γεγονότα τα σκεπάζει η σκόνη του χρόνου και τα μυθοποιεί. Το (σοβιετικό) νήμα της αλήθειας γίνεται κόκκινη κλωστή δεμένη (στην ανέμη τυλιγμένη) κι άντε μετά να το ξεμπλέξεις.
Ποιο κλωστοϋφαντουργείο χρησιμοποιεί κλωστές από τη σοβιετία; Και τι δουλειά είχε ο φλωράκης σε αυτό;

Ούτως ή άλλως όμως στην ιστορία με τα νήματα υπάρχει επιμύθιο.
Πάλι καλά που δε δούλευαν έλληνες κομμουνιστές κοντά στο ατύχημα. Θα κάναν ανθρώπινο τείχος (του βερολίνου) με τα κορμιά τους για να σταματήσουν τη διαρροή μέχρι να τη διορθώσουν.

Το κόμμα έστελνε στη σοβιετία με υποτροφία εθελοντές να πιουν νερό ουκρανίας και να αποδείξουν ότι είναι ακίνδυνο.
Ο 902 της εποχής έπαιζε τα σχετικά σποτ με τους συντρόφους.
-Δεν πιν'ς νερό, πιν'ς βιλούδο! (ρεντ βέλβετ).
Το οποίο παρέπεμπε άμεσα στη βελούδινη επανάσταση των επόμενων χρόνων. Του κάκου προειδοποιούσε ο κάππος για την αντεπανάσταση που έρχεται.

Την ίδια στιγμή ο ραδιοσταθμός ελεύθερη ελλάδα μετέδιδε ότι ο αντιδραστήρας νο 4 βρίσκεται στην άλλη όχθη του ατλαντικού με τα αργύρια της προδοσίας, ενώ σύμφωνα με το ειδησεογραφικό πρακτορείο τας κατά την έκρηξη του αντιδραστήρα δεν έσπασε ούτε ένα τζάμι.
Την επόμενη κυριακή η αυγή είχε δώρο ημερολόγιο με τον τίτλο:
είμαστε η γενιά της περεστρόικα, διαλύουμε τα πάντα.

Οι σοβιετικοί ταβαρίτσι ζήλευαν τον αντιδραστήρα γιατί έγινε αέριο και ταξίδεψε στη δύση.
Μαζί με τα αέρια στείλαμε αντίστροφα προπαγανδιστικά μηνύματα και το δηλητήριο του ερυθρισμού.
Οι δυτικοί τα εντόπισαν ως καρκινογόνα κι έκτοτε απέδιδαν στο τσέρνομπιλ όλα τα κρούσματα καρκίνου.

Μαζί με τον ηρωικό αντιδραστήρα έσκασε κι η φούσκα της γκλάσνοστ.
Τα νέα για το ατύχημα τα μάθαμε ένα μήνα μετά, από τους σουηδούς. Η διαφάνεια ήταν μονάχα για να φάνε το παληκάρι τον λιγκατσόφ.

Από τότε έπρεπε να 'χουμε πάρει χαμπάρι τον γκόρμπι και τι μας επιφύλασσε. Το τσέρνομπιλ ήταν σαν σκηνή απ' τα προσεχώς, οιωνός για το μέλλον της σοβιετίας.
Ένας αντιδραστήρας που θέρμαινε την ελπίδα όλου του κόσμου, αλλά δεν άντεξε κι έσκασε πέντε χρόνια μετά.

Η μαμά μας ήταν στείρα, αλλά είχε το δικό της τον ατομικό της αντιδραστήρα.
Και δυο κεραμίδια στα δυο της τα φρύδια (του λεονίντ ιλίτς που έφερναν λίγο σε καραμανλή).
Μας λείπεις μαμά...