Warsztat haftu złotego lekcja 1

 

Wprowadzenie do warsztatu haftu złotego odbywającego się online od sierpnia do października 2020

 

Wierzenia, obrzędy i zwyczaje pomorskie/ kult zmarłych

   Przed  Bożeną Stelmachowską niewielu badaczy zajmowało się zagadnieniami związanymi z obrzędowością pomorską.Badacze polscy, niemieccy i rosyjscy skupiali się wcześniej na podaniach ludowych, baśniach, przysłowiach i legendach, obchodząc bokiem obrzędowość doroczną i rodzinną. Rosjan zajmowały kwestie związane z językiem Kaszubów. Niemiecka bibliografia jest najstarsza, ale niestety traktuje te tereny jak własne, pomijając zupełnie kwestie lokalne i szczepowe, wprowadzając tym zamieszanie trudne do ogarnięcia później. Wszak zamieszkujący wówczas te tereny ludzie pochodzili z różnych grup kulturowych, polskich i niemieckich. Tematyka ta stanowi wciąż niejasny element kultury ludowej Pomorza, choć niewątpliwie badania przeprowadzone przez Stelmachowską stały się krokiem milowym w kierunku ich poznania. Obrzędowość bowiem jest jednym z niewielu wyróżników  kultury ludowej, która wiąże się z rokiem obrzędowym i stanowi spójną całość, jedną dla całej Polski. Pomimo tego można się w niej doszukać cech przynależnych wyłącznie Pomorzu. 

O tym , jak gwara poraz drugi poszła do szkoły...

Zgodnie z planem projektu:„Gwara dla małych i dużych. Czyli kultura ludowa na wesoło”, który otrzymał dofinansowanie z Urzędu Marszałkowskiego, 19 czerwca o godzinie 9.00 gwara kociewska przekroczyła próg Integracyjnej Szkoły Podstawowej nr 13 przy ul. Słonecznej w Bydgoszczy. 

Na początku uczniowie kl III , do których adresowane był projekt, przywitali nas z zaciekawieniem, ale z dystansem. Niewiele rozumiejąc z tego, co się w ich klasie właśnie dzieje... 

Zwyciężyła ciekawość.

O tym, jak gwara poszła do szkoły...

      Zgodnie z planem projektu:„Gwara dla małych i dużych. Czyli kultura ludowa na wesoło”, który otrzymał dofinansowanie z Urzędu Marszałkowskiego, 20 maja o godzinie 12.00 gwara kociewska przekroczyła próg Integracyjnej Szkole Podstawowej przy Zespole Szkół nr 14 przy ul. Kcyńskiej 49 w Bydgoszczy. 

Na początku uczniowie kl III , do których adresowane był projekt, przywitali nas z zaciekawieniem, ale z dystansem. Niewiele rozumiejąc z tego, co się w ich klasie właśnie dzieje... Dzieci przejęte klasówką, którą, wychowawczyni zapowiedziała w tym czasie, zaczęły zadawać mi pytania.

Podczas pokazu haftu

Bydgoski Festiwal Nauki

O Festiwalu ( info ze strony: Złap bakcyla nauki )

Misja

"Celem Festiwalu jest popularyzacja nauki, kultury i sztuki, promocja wśród mieszkańców Bydgoszczy i regionu najważniejszych osiągnięć naukowych, technicznych, a także rozbudzenie zainteresowań szeroko rozumianą kulturą i sztuką. 

Gwara idzie do szkoły

Artykuł ze strony: 

http://stowarzyszenie-aspi.pl/aspi/node/216

"Nasze Stowarzyszenie jest partnerem Fundacji Gaudeamus i Studenckiego Koła Literackiego WSG w projekcie:

 „Gwara dla małych i dużych. Czyli kultura ludowa na wesoło”. 

Formy budownictwa kaszubskiego w świetle badań etnograficznych prof. Bożeny Stelmachowskiej

(Z materiałów Archiwum Polskiej Akademii Nauk w Poznaniu)

         Kaszubskie budownictwo wiejskie posiada przebogatą tradycję. 

Dawno temu kaszubska checz budowana była głównie z drzewa z podcieniem na ścianie szczytowej, czasem częściowo zabudowanym. Na tej ścianie wstawiano zwykle drzwi. 

 

 Drzwi chaty w miejscowości Jamno, Muzeum w Szczecinie, Archiwum PAN, 

sygnatura: P.III-23. Wybrane ilustracje, t. 142.

Formy budownictwa kociewskiego w badaniach etnograficznych prof. Bożeny Stelmachowskiej

(Z materiałów Archiwum Polskiej Akademii Nauk w Poznaniu)

Ekipa badawcza pod kierunkiem profesor Bożeny Stelmachowskiej na Kociewie wyruszyła w 1955 roku. 
Szczegółowe opisy z tej wyprawy zawiera jedenasty zeszyt warsztatowy. 

Spotykamy tu wsie o rozplanowaniu prostokąta, często kilku ulicowe. Zagrody ogrodzone mocnymi płotami, przeważnie z kołków pionowych, rzadziej z żywopłotu. Zwykle w centralnym ich punkcie umieszczano studnie kręcone na wałek z daszkiem. 
Bywały też na Kociewiu studzienne żurawie.

Większość chat budowano na podmurowaniu z kamieni, te układano na progu

 

Obszar badań etnograficznych prowadzonych przez Bożenę Stelmachowską na Kociewiu w roku 1955, Rękopis z Archiwum PAN, sygnatura: P.III-23. Zeszyty warsztatowe, t 100.

Chłopka/ historia jednej wyszywanej bluzeczki

Hafty to moja wielka pasja. 

Uwielbiam wyszywać, niestety zwykle jest tak dziwnie, że haft obmyślony w mojej głowie bardzo się różni od haftu , który wyszedł spod igły. 

No nie, to nie dlatego, że jest źle wykonany... ale dlatego, że w mojej wyobraźni jest inny, może doskonalszy...

Wracając do źródeł

   Nowy rozkład jazdy pociągów niepodziewanie przyniósł mi poprawę warunków podróżowania. Z pociągu osobowego przenieść się mogłam na pośpieszny. Szczęśliwy więc dzień, gdy wstać mi nie było potrzeba o 3.30. Śpiąc dwie godziny dłużej, na miejsce przybyłam tylko godzinę później. A Poznań przywitał mnie skrami śnieżnej zadymki.  

  
I tak dzień cały wiatr zacinał, rzucając w twarz garście srebra.

Dworzec Główny w Poznaniu

Światełko pamięci dla profesor Bożeny Stelmachowskiej

     Tak dziwnie się dzieje na świecie, że ludzie którzy byli nam dalecy, niespodziewanie stają się bardzo bliscy. 

Tak stało się z postacią niezwykłą dla mnie, jaką jest śp. prof. Bożena Stelmachowska. 

Rok miniony szybko mi to udowodnił, bowiem pisałam w tym czasie swoją pracę dyplomową pt. 

"Kultura ludowa wybranych grup etnicznych Pomorza Gdańskiego
w świetle badań etnograficznych prof. Bożeny Stelmachowskiej
Architektura - wierzenia - strój".

Praca dotyka bezpośrednio tematyki zawartej w samym tytule, ale powstała w dużej mierze na podstawie materiałów ze spuścizny Pani profesor Stelmachowskiej, przechowywanej we zbiorach Archiwum Polskiej Akademii Nauk w Poznaniu.

Prof. Bożena Stelmachowska ( Archiwum PAN w Poznaniu, sygnatura: P.III-23,  t.205. Fotografie do życiorysu)

Jesień na Pałukach, czyli w świecie kultury ludowej.

      W dniach 22 i 23 września w Żninie odbyły się coroczne uroczystości, na które przyjeżdżają twórcy ludowi z terenu całego województwa kujawsko-pomorskiego. 
Trzydziesta siódma Jesień  na Pałukach zgromadziła tutaj nas wszystkich.

I ja tam byłam. 

Jadąc do Żnina przejechałam przez trzy regiony etnograficzne. 

Wyjeżdżając z Kociewia, podróżowałam przez Kujawy, Krajnę aż na Pałuki. 

Kaszubski strój ludowy... dla Amelki

       
    Dziś opowiem, jak w tym roku na Boże Ciało szyłam dla Amelki,  córeczki mojej dobrej znajomej, kaszubski strój ludowy. 

Wcześniej nie miałam przyjemności szycia i haftowania stroju kaszubskiego, do tej pory bowiem wszystkie moje stroje były wyłącznie z Kociewia.

Haft kaszubski, szkoła żukowska

Cmentarz ewangelicki w Wycinkach

     Podczas pleneru w Wycinkach, poza wszystkimi atrakcjami plenerowymi i wyjazdami na badania starych chat, jeden z dni poświeciliśmy na odwiedziny cmentarza ewangelickiego położonego na skraju wioski, u rozdroża prowadzącego do Wymysłowa i Przewodnika.

Dokumentacja starych chat w Gminie Osiek

   Podczas mojego pobytu na Plenerze Twórców Ludowych w Wycinkach, umożliwiono mi realizację jednego z wielu moich marzeń.

Gospodarze pleneru przychylili się do moich pasji, organizując długie wycieczki, nazwijmy je etnograficzne, podczas których zinwentaryzowałam i utrwaliłam na "kliszy" większość zachowanych, starych chat na terenie Gminy Osiek.

Stara chata pod strzechą z zabudowaniami gospodarczymi w Wycinkach

Nie udało się nam dotrzeć jedynie do Markocina i Bukowiny, pozostałe miejscowości zostały skrupulatnie zbadane.

Plener Twórców Ludowych w Wycinkach

        
    Czas jakiś temu wróciłam do domu z Pleneru Twórców Ludowych  "Kociewskie Wycinki" w Wycinkach.

Pomyślałam sobie, że warto do tematu powrócić, gdyż jest wciąż aktualny, głównie ze względu na ogromne zniszczenia i ból, jakie pozostawiła po sobie trąba powietrzna, która przeszła tu 14 lipca 2012 r. 

Plener rozpoczął się 3 sierpnia, zakończył dziewięć dni później.

Choć w sercach mieszkańców i nas, przybyłych tu artystów wciąż tkwiły koszmarne obrazy, na każdym kroku napotykaliśmy życzliwych i otwartych ludzi.  

Przyjmowano nas tam niby swoich. Mieszkańcy i turyści zaciekawieni zaglądali do naszych pracowni, śledząc postępy w pracy.

Na szlaku moich badań...

       Wyobraźcie sobie, temperatura 29 stopni w cieniu, nie ma czym oddychać, ale przecież się umówiłam, muszę pojechać...

Pobudka o 3.20 nad ranem, spałam może ze cztery godziny.

Wstaję jednak i bez śniadania, wypijając jedynie kawę z mlekiem idę na pociąg.
Jest 21 sierpień 2012.

Kultura ludowa jest obiektem moich badań od wielu lat, na zdjęciu chałupa kociewska ze Skorzenna, Skansen Muzeum Etnograficznego w Toruniu

Na dworze jeszcze ciemno, rześkie powietrze szybko mnie rozbudza. Jest nieco chłodnawo, wyciągam z torby błękitną apaszkę, okrywam nią odsłonięte ramiona. Pociąg  z Gdańska do Bydgoszczy przyjeżdża o planie: 4.26. Czterdzieści pięć minut później jestem w Bydgoszczy, tu przesiadka na pociąg do Poznania. Czekam pół godziny, szczęśliwie w tej samej jednostce, którą przyjechałam do Bydgoszczy. 

O 5.38 ruszam dalej.