Fauna e Flora Salvaxe de Galicia, un novo grupo no facebook.

Acabamos de crear un novo grupo no facebook chamado Fauna e Flora de Galicia, tendes o enlazamento picando no nome do grupo. Este grupo pescuda ser un punto de encontro para a promoción da fauna e flora de Galicia, iniciativas conservacionistas, pero tamén un lugar de promoción para iniciativas públicas ou privadas que pescuden un desenvolvimento sostible da nosa terra. 

Asemade queremos que sea un grupo aberto ao debate e á denuncia dos maltratos ecolóxicos que constante mente sofre a terra galega. 

 

 

Animámosvos a participar e partillar para entre todos facer ver que Galicia pode resurxir das súas cinzas sen hipotecar o seu futuro e o seu patrimonio natural. Asemade sei que entre todos seremos capaces de mostrar tódalas maravillas que a nosa terra agocha.

 

 

Visón americano no río Miño.

Moitas veces a través das páxinas deste blogue nos temos achegado á problematica que a presenza do visón americano representa para o equilibrio ecolóxico dos hábitas ourensáns. Noutras ocasións as imaxes presentadas teñen sido bastante millores pero a publicación destas en concreto ten a súa razón.

En imnumerables oportunidades teño escoitado a testemuña de diversas persoas asegurando a presenza das máis diversas e extrañas especies no río Miño ao seu paso pola cidade de Ourense, este tipo de testimonios son comúns a outras zonas e a todo tipo de hábitats. Como se pode apreciar nestas imaxes, en ocasión unha especie máis ou menos frecuente, dependendo das condicións da observación, pode aparentar totalmente o que non é, dando lugar, incluso a lendas urbanas ou "serpes de verao".

No primeiro intre era publicar estas imaxes baixo un formato tipo foto misteriosa ou similar e gardar as elucubracións dos leitores, pero finalmente defidín dar xa a identificación e, se o tendes a ben, dicide o que vos pareza nos comentarios.

O visón americano (Neovison vison), e unha especie invasora provinte do norte do continente americano. A súa expansión na Península Ibérica está ameazar a supervivencia de especies de anfibios, aves, réptiles ou mamíferos, aos que depreda ou cos que compite, dependendo da especie. A presenza do visón americano na nosa provincia remóntase aos comezos do século XXI. En certos espazos naturais téñense feito capturas para tratar de eliminala especie, nembargantes a efectividade destas medidas ten sido insuficiente e totalmente inutil para a eliminación da especie.

A BESTA DA RAIA: O LOBO CERVAL NAS SOMBRAS DO SÉCULO DAS LUCES.

"A civilización é simplemente unha serie de victorias sobre a natureza"- Willian Harvey- (1578-1657)- Médico Inglés.

 

Como sabedes algúns dos que me coñecedes o lince, o queixa ou lobo cerval (Lynx sp.) é sin dúbida o meu animal totémico, e un dos seres que me marcaron persoalmente hai xa uns anos. a día de hoxe, algunhas das entradas máis lidas deste blog seguen a ser os dedicadas tanto ao lince ibérico (Lynx pardinus) coma ao lince boreal ou queixa (Lynx lynx). Esta entrada abre un novo período de pescuda de información sobre a historia dos grandes felinos do noroeste peninsular, que en breve se ampliará con novas informacións que estamos a pescudar neste senso. Polo de agora vouvos amosar unha historia protagonizada por un gran felino que no ano 1760 atemorizaba ás xentes da raia. A "raia" é un termo coloquial moi utilizado en Ourense para referirse ás terras fronteirizas dun e doutro lado da fronteira con Portugal. Esta historia foi desvelada polo naturalista José Piñeiro, e tendes toda a info neste enlazamento. "EL LOBO CERVAL: NOTAS ETNOGRÁFICAS"

O século XVIII foi unha época convulsa en todo o occidente europeo, a aparición do movimento coñecido como A ILUSTRACIÓN, e a súa progriva extensión polo continente, viña a por en tela de xuízo á CASTA absolutista dese periodo. A ilustación é un movimento político e cultural que tivo especial incidencia na Franza e Inglaterra desenrrolándose entre o final do século XVII e a Revolución Francesa. A ilustración definiu un período histórico denominado o século das luces, así denominado pola clara determinación de sacar á humanidade das sombras da idade media e moderna, iluminándoa coas luces da razón. Un dos máis descatacos personaxes ilustrados da época na Galiza, e en toda España, foi o Pai  Martín Sarmiento, erudito e escritor benedictino (1695-1772).

Durante o século das Luces producíronse no occidente europeo, Franza, España, Portugal, Inglaterra, etc, unha serie de acontecimentos que ían a por de manifesto que nos atopabamos perante un cambio de ciclo, que a casta ou clases poderosas da época tratarían de capear. En breve, e a través destas verbas, seguro que atoparedes fortes similitudes coa actualidade máis candente. Pero vaiamos por partes, por que o asunto que estamos a abordar neste intre esixe unha certa concentración para chegar a conclusión máis ou menos claras, xa que neste intre imos a facer comberxer mundos aparentemente inconexos. A criptozooloxía, a historia natural, a historia contenporánea, a política, a etnografía, a mitoloxía e a bioloxía.

En ocasións a criptozooloxía aborda feitos históricos dunha maneira aillada e sensacionalista sen ter en conta o período histórico no que se producen nen  as crenzas mitolóxicas e culturais das xestes que as protagonizan, un claro exemplo deste feito é o caso da Besta de Gèvaudan, un carnívoro  antropófago que asolou terras francesas neste mesmo período histórico, e que ao meu entender agocha un asasino en serie da alta aristocracia gala da época, que se valía para capturar ás súas vítimas de cans adestrados con fines bélicos. E digo ben, por que elgunhas das razas hoxe coñecidas coma cans de presa, foron hai séculos utilizadas no fronte de batalla coma unha arma máis. Pero vaiamos directamente ao miolo da cuestión.

Alá polo ano 1760 unha sorte de besta estaba a rematar coa gandeiria da zona hoxe denominada "Eurocidade Chaves-Verín", en poucos meses centos de cabezas de gando, principalmente ovino, desapareceron dun e doutro lado da fronteira galaico-portuguesa ourensá. Non debemos esquecer que na Galiza do século XVIII, eminentemente rural, de un millón e medio de persoas, apenas cenmil vivian en núcleos urbanos, existían crenzas de orixe céltico que convertías aos grandes carnívoros en seres mitolóxicos, case máxicos. Estas crenzas, eran comúns a toda fachada atlántica europea e tiñan como protagonistas tamén a un ser mitolóxico denominado can ou lobo negro, unha pantasma zoomórfica da que falaremos noutra ocasión. 

Durante séculos as castes poderosas foron alleas ao sufrimento humano e á súa problemática, pero a chegada do século das luces, onde as castas estaban fortemente contestadas fixeron que tomases medidas moitas veces esaxeradas e extralimiadas, perante problemas que noutro tempo non terían sido solucionados.

Así perante á situación que estaba a acaontecer na fronteira, seguramente protagonizada por cuatreiros, que aínda hoxe actúan na mesma zona, a casta ía tomar medidas, e tamén un chivo expiatorio, o lobo cerval, denominación habitual na época para referirse ao lince. 

Así nese tempo o gobernador da vila Portuguesa de Chaves, ía reclutar a cifra de 12000 homes para acabar co tan temido lobo cerval deborador de ovellas, e non contento con isto, escribiralle ao gobernador de Monterrey (por aquel entón capital administrativa do Val do Támega galego), reclamándolle a participación de 1000 almas galegas para a encomenda da famosa captira da "Besta da Raia". Feito ao que o gobernador de Monterrei accedeu. Este feito provocou o enfado do noso ilustrado Martín Sarmiento, que por esa época escribe: "No hago más que cagar papeles. Todos los quieren y ninguno los quiere copiar. Así se me quita la gana de tomar la pluma. Sobre la fiera de la raya de Portugal tengo escritos seis pliegos, dando individual noticia de otra semejante que un pastor mató junto a San Pedro de Montes y cuya uña me remitieron. Es el que algunos llaman tontamente en Galicia tigre . Sus 4 nombres gallegos son lobo cerval, lobo rabaz, lubián y lobezno . Carta 104 1760, agosto, 13." 

Así o resultado desta operación militar, desta guerra ao lince, foi a morte dunha persoa dos participantes, un cabalo, sete raposos, e dous lobos ibéricos, chamados asnais polos portugueses, pero nin rastro da hipotética besta, eso sí, ante tal presenza militar na zona, os ataques ao gando desapareceron misteriosamente, quezáis por que o seu verdadeiro protagosnista non foi o chivo expiatorio que escolleron, o lobo cerval ,senón lobos de duas patas. eso sí, a contestación por parte da casta da época tiña que ser desproporcinada, para que o populacho vise que realmente miraban polos seus intereses.

Coma noutros casos, moitas das falcatruadas adxudicadas aos carnívoron antes, durante e despois deta data, foron seguramente protagonizadas por homes, e eu me pregunto, cantos asasinos en serie e ladróns provocaron o medo entre as xestes do pobo, que debido ás súas crenzas populares e mitolóxicas se negaban a crer que as súas desgracias eran protagonizadas por outro home. Se Romasanta non fose descuberto, seguramente hoxe en día estariamos a falar non dun asasino en serie, senón dunha besta mitolóxica, prehistórica e antropófaga que comia xente no macizo central Ourensán. Exactamente nos mesmos termos que se está a falar da besta de Gèvaudan, cuio asasino en serie nunca foi detido, e con respecto a esta besta hai que falar algo da victimoloxía. As víctimas deste inc¡fernal ser eran sempre mulleres novas ou nenos, que aparecían limpamente degolados, violados e sen coiro cabeludo, é dicir, o sasasino en serie era, pedereasta, violador e fetichista, non digo máis. Moitos destes casos acontecidos en diferentes épocas, forn atribuidos a diferentes carnívoros, principalmente ao lobo (Canis lupus), ou derivados seus, é dicir, lobos negros, lobishomes, etc, condo en realidade estaban a ser protagonizados por pesoas. Este feito levou á persecución encarnizada do lobo e o resto dos carnívoros até a súa práctica extinción do continente europeo.

Neste momento, cunha conciencia global máis ecolóxica, cunha sociedade radicalmente diferente, urbana, e cun rural en proceso de despoboamento, o lobo volta a ser protagonista, volve a estar no punto de mira da clase poderosa, da CASTA, xa non é un lobo, é un chivo expiatorio da situación de desprotección e desmantelamento do rural, da que esa mesma Casta é a responsable, e agora, trescentos anos máis tarde, atopámonos na mesma situación, facemos batidas de lobos e eliminamos depredadores, para agochar as miserias de políticos e sindicalistas incompetentes, para agochar a prodemis que se agocha perante os nosos ollos, e que se materializa, unha ves máis nos nosos medos máis ancentrais, na nosa mitoloxía celta, que tiña coma tabú aos nosos carnívoros. Este tabú, terá que pasar a formar parte dos tempos do seguinte xeito, a CASTA deste país é un tabú, e a personificación mesma do demo, o seu nome non debe ser pronunciado por que pode vir e levarte con él ao inferno. Namentres eu me quedo cos lobos, cos lobos cervais e cos osos, comen menos, rouban menos, matan menos, son mellores.

 

Pasado, presente e futuro do oso pardo na provincia de Ourense.

"Qué inxusta, qué maldita, qué cabrona a morte que non nos mata a nós senon a os que amamos."

Carlos Fuentes (1929-2012) Periodista e escritor mexicano.

O oso pardo (Ursus arctos) é o maior carnívoro presente na provincia de Ourense nos tempos históricos. Hoxe oficialmente extinto da provincia tivo un longo historial de andanzas polas nosas serras que foron habitadas pola especie durante séculos.

Falaremos en primeiro termo da distribución histórica da especie en Ourense. Na idade media a especie estaba presente na práctica totalidade da provincia, a excepción das cotas máis baixas dos vales máis densamente poboados. Podemos falar polo tanto dunha distribución prácticamente contínua por Ourense que se ve reflexado tamén na toponimia (Oseira, Fonte do Oso, Folgoso, ou Val dos Osos). A presenza de alvarizas, unha sorte de construccion circular en pedra propia do Norte da Península Ibérica, na que se protexían as colmeas do ataque do oso tamén nos da unha idea da distribución pretérita da especie.

Por esas datas a Galiza era un reino independente, e a caza da especie era un privilexio reservado á monarquía, de feito, na nosa provincia, tiñan dereitos de caza varios dos infantes da coroa. En zonas como a Ribeira Sacra ou a Serra de San Mamede, este privilexio, dificil de levar á práctica en realidade, supuña o perigo de ser condeado a morte se cazabas un dos osos do infante sen o seu permiso. A problemática da presencia do oso na provincia e a ausencia real de "control da poboación" por parte da monarquía reinante, fixo que a administración real do territorio caise en más da Igrexa, que exercía o seu poder a través dos mosteiros e os seus coutos, daquela máis abondosos e poderosos que en ningún outro momento da historia.

A razón de que a caza do osos estivese en máns da momarquía radicaba nunha curiosa costume culinaria da época, a man do osos, cociñada, era un manxar moi cobizado, ao que soio os reises tiñan dereito. Temos outro dato curioso, existe un documento depositado no arquivo municipal de Ourense, no que os monxes do mosteiro de Santa Cristina reclaman ao rei a caza dos osos do seu couto, que ía da Ribeira Sacra ata o Monte Meda, xa que os osos comían os salmóns que remontaban o río Sil, e que os monxes consideraban da súa propiedade (xa vedes co paso dos séculos na Ribeira Sacra extinguiuse todo, monxes, osos e salmóns). Con ocasión de estas protestas, a monarquía podía dar permisos de caza, sempre baixo unha condición, que as máns dos osos fosen gardadas para deleite da monarquía, (o que non sei é en qué condicións chegarían á boca dos reises...)

Ben sigamos que me vou do tema, se avanzamos no tempo, digamos ata o século XIX, podemos dicir que o oso pardo se extinguira da Ribeira Sacra, pero aínda habitaba con continuidade o Macizo Central Ourensán, as serras limítrofes con León e Zamora, a Dorsal Galega, dende a confluencia das provincias de Lugo, Ourense e Pontevedra, a serra Martiñá e moi provablemente a do Suido, en conexión cas poboacións do centro da Galiza. Tamén estaba presente na maior parte das serras limítrofes con Portugal.

A principios do século XX, en Ourense prodúcese unha situación moi similar á que sufriu o oso pardo nos Pirineus a finais dese mamo século. As poboacións, perseguidas e decimadas, fican fragmentadas compostas por exemplares aillados que viven como cadáveres vivintes. Así por esa época teriamos algún exemplar no sur do Macizo Central, quizais cunha certa conexión coas xa maltreitas poboacións zamoranas e leonesas, e nas Serras da Baixa Limia, na fronteira con Portugal.

O derradeiro oso pardo que se cazou oficialmente en Ourense foi no ano 1945 en Couceiros (Padrenda) e dous anos antes cazouse outro en Sarreaus (A Limia) nun lugar coñecido como a pala da Osa. Sen embargo, ¿foron estes os derradeiros osos Ourensáns? os datos cos que contamos fannos pensar que non.

O oso que en 1945 cazou Camilo Yoves cunha forquita, formaba parte dun grupo de tres osos, o máis provable é que camilo, un rapaz de 14 anos por aquel entón, matase un xuvenil a piques de independizarse, polo que seguramente eses tres osos eran un grupo familiar, unha osa e dous cachorros, e se isto é certo debería haber tamén un macho, quizáis xa vello, vagabundeando por ahí. Non hai que esquecer que por aquel entón a especie non estaba protexida, e o veleno campaba polos montes dun e doutro lado da fronteira. ¿Pero se iso é así onde foron a parar eses osos?, temos datos que indican que un exemplar foi cazado en Baltar nos anos 50, e en 1972 produciuse o derradeiro rexistro na zona, un oso atacou unha colmea en Entrimo.

No macizo Central Ourensán a historia non foi mellor, despois de 1943, cando se cazou o osos de Folgoso en Sarreaus, a especie parece que se mantivo ata mediados de século desaparecendo dende antón de alí.

A historia é bastante diferente nas serras orientais (Trevinca, Enciña da Lastra e O Eixo), nesas serras o osos tivo presenza intermitente pero contínua durante todo o século XX. Esta presenza xustificaríase pola entrada de exemplares en dispersión dende as poboación occidental da Cordilleira Cantábrica, ou dende a poboación relicta dos Montes Zamoranos, máis próxima xeográficamente.

Ben, agora un pouco de catequesis oseira. Á hora de considerar a área de distribución do osos pardos hai duas maneiras de tomalos datos, a da administración ou a da lóxica. Pero vaiamos por partes. Hoxe en día o osos pardo é unha especie en perigo de extinción protexida tanto polas leis autonómicas, como polas estatais e polas europea, ademáis de algunha internacional que temos asinada. Isto significa que, dado o alto grao de protección que ten a especie, a súa mera presenza xa significa algo, é un hábitat dunha especie en perigo de extinción e hai que protexelo. E é aquí onde entramos no rizo do rizo ¿cal é a distribución oficial dun oso?, pois depende, depende si depende do pao de quen a mida...Se estiveramos a traballar nun atlas de distribución de vertebrados a resposta sería sinxela, ou hai oso ou non o hai, punto e a parte, pero no caso das especies en perigo de extinción a administración xoga ao xogo do rato e o gato, nunca millor dito, xa que a presenza dunha especie en perigo de extinción, para algúns de nós un  orgullo, para outros significa un problema, e con esa actitude condenan aínda máis á especie, que conste.

No caso do oso a distribución mídese en unidades reproductoras, é dicir o oso habita única e exclusivamente onde se reproduce, e isto ten o seu por qué. As femias de oso son moito máis sedentarias que os machos, teñen áreas de campeo moito minores, e polo tanto se só temos en conta a estas para medi-la distribución da especie, teremos unha área de distribución oficial pequena. Pola contra os machos son moito máis nómadas, con áreas de campeo de centos ou incluso miles de quilómetros cadrados. Isto ben a significar que un macho de osos pardo pode recorrer a totalidade da área de distribución oficial da especie nun so ano, buscando femias cas que reproducirse. E temos outro dato a ter en conta, cando os cachorros de oso se independizan, pasan unha tempada vagabundeando polo mundo ata atopar o seu lugar chegada a madurez sexual. que temos entón, unha área de distribución do oso no que a especie está totalmente desprotexida. Esas áreas de campeo poden, e de feito o  son, ser vitais para a conservación da especie a medio e longo prazo, xa que serán as zonas na que se alimentan, e nas que nun futuro próximo críen as tan apreciadas femias. Por por un exemplo, se tiveramos un paxaro migrador en perigo de extinción que áreas habería que protexer para garanti-la súa supervivencia, a de cría, as áreas de alimentación ou os cuarteis de invernada?, evindentemente terán que ser todas.

Pero aínda tendo en conta a distribución oficial da especie que a administración se empeña en impor, dende que a especie se reproduce até que a especie se recoñece como reproductora oficial poden pasar anos, moitos anos, e o estamos a ver nas serras orientais da provincia de Lugo, Ancares e Caurel, onde xa hai tres femias reproductoras sen que a administración da Xunta diga nin pío, non vaia a ser...Este feito vese tamén na área de presenza da especie (a non oficial) que na actualidade chega ata Vilalba, e até as propias portas da cidade de Lugo, pero a Xunta non se dará por enterada até que o oso chame ás mesmiñas portas do pazo de Raxoi. (conste, Seoane nomea a especie nas proximidades de Santiago de Compostela a mediados do século XIX).

Esta política de tolos fai que a presenza da especie, lonxe de supor unha vantaxe, se transforme nun problema pola nula política de prevención da administración. Neste intre a política de prevención debería ir nunha dirección clara, a protección da colmeas nas áreas con presenza de osos, é dicir, na recuperación das alvarizas, antes de que o problema vaia a máis, e non con cables pastores, xa que tan en  contra estamos do "feísmo", senón na recuperación da nosa tradición etnográfica. Sería moito mái barato subenciona-la construción de alvarizas que estar a pagar canta colmea destroce o oso, que todos sabemos que debece pola mel. Así evitaríamo-la problemática dunha presenza da especie de entrada xa negativa. E conqueriríamos discernir as colmeas atacadas polo aoso, daquelas produto da vaga de roubos de colmeas que está tendo lugar en Lugo e Ourense. Asemade, xa que temos un rexistro de indicación xeográfica protexida para o mel de Galicia, non estaría de máis crear unha mel cun selo propio "mel do oso", na que convivencia da especie coa producción apícola se vise beneficiada económicamente. Tanto pola valorización do producto en sí, como polas vantaxes fiscais que deberían ter estes productos.

Pero a responsabilidade da administración parece que non vai por ahí, en fin rematerei esta entrada co presente do oso en Ourense, que ten un horizonte complicado a espensas do que ocorra ca contrucción en trazado definitivo da autovía A-76, xa que pode supor unha barreira infranqueable para a dispersión da especie hacia Ourense.

Na actualidade a provincia de Ourense, supón unha importante área de dispersión xuvenil para os exemplares de osos pardo independizados do occidente da área de distribución cantábrica da especie, e dicir, os exemplares nacidos das unidades reproductoreas asentadas nas serras limítrofes de Lugo e León. Asemade exeiste ao perecer unha poboación relicta en Zamora, composta por non máis dunha decena de indivíduos. En Ourense a presenza da especie está constatada nas serras orientais, Enciña da Lastra, Trevinca e O Eixo, con incursións cada vez máis frecuentes hacia o interios do macizo Central, polos concellos de O Bolo, Vilariño de Conso, etc, onde as pegadas da especie son cada vez máis frecuentes.

 O oso pardo é unha das máis impreseionantes especies de mamíferos da Galiza, unha sorte poder voltar a contar con ela, abrámoslle as portas, por que a súa presenza á de ser beneficiosa para todos nós, tanto económicamente como sentimentalmente, o oso é un de tantos emigrantes que un día marcharon da terra coa esperanza de voltar á casa, é un de tantos deportados por que a incomprensión non entendía de sentimentos, e un de tantos exiliados que volta por que a liberdade toca a porta, o oso é un galego máis!

Un país de Cabrois!

"A diferenza entre a estupidez e a xenialidade é que a xenialidade ten os seus límites"-Albert Einstein (1879-1955)- Físico alemán.

Era eu aínda un rapazolo adolescente alá polos anos noventa do pasado século cando a miña mestra de galego (Manuela) me ensinou aquelo dos bloques dialectais do galego. Todo un descibrimento para min que o único galego que estudiara até entón era o normativo. Manuela era reintegracionista, e grazas a ela aprendín que o galego é un idioma tan policromático coma o mesmiño arco da vella, cheo de matices e fermosuras.

Daquela aprendín que no bloque dialectal oriental fan o plural rematado en -ois, é dicir pantalóns serían pantalois, e cabróns serían cabrois.

Xa algún de vós estará a pensar que toleei, pero despacio que todo ten a súa explicación.

En algunha ocasión nos achegamos a través das páxinas deste blogue á tristemente coñecida das nosas cabras montesas autóctonas (Capra pyrenaina lusitanica) desaparecidas entre o fin do século XIX e principios do XX a causa da persecución directa por parte do ser humano. Tedes máis info nos segintes enlazamentos: aquí e aquí

Extinguida a raza propia das serras do norte e noroeste da Península Ibérica, co paso dos anos puxéronse en marcha proxectos de reintroducción coa raza da cabra montesía propia das serras do centro peninsular a cabra montés de Gredos (Capra pyrenaica victoriae). Así, na provincia de Ourense atopamos cabras montesías na actualidade na serra do Eixo (A Veiga) nos Montes do Invernadeiro (Vilariño de Conso) e na serra do Xurés no parque natural e reserva da Biosfera Xurés-Gêres. Todos estes puntos non supoñen na actualidade nen un 10 % da distribución orixinal da subespecia lusitana.

Recentemente comezou a máis que polémica tempada de caza, e digo polémica por que este ano os tiros xa chegaron demasiado lonxe. Sen censos  contrastado a Xunta de Galicia decidiu pola súa conta e risco que as cabras montesas da serra do Xurés xa son demasiadas e hay que cazalas, que nos da igual que sexa rede Natura 2000, que estexamos nun Parque Natural, etc etc, que hay que cazalas e punto, algo que ilegalmente xa estaba a acontecer sen que se tomaran as medidas oportunas, que conste!. 

Pois señores vaiamos por partes, se unha asociación de cazadores, pola súa conta e risco, decide que vai mercar unhas cabras montesas (cos seus propios recursos), soltalas no monte, deixar que críen, e despois cazalas, pode ser discutible, pero alomenos non dispoñen de recursos públicos que son de todos para o seu uso lúdico, e digo lúdico por que me nego a califica-la caza como unha actividade deportiva. De deporte ten o que teño eu de monxa.

Agora ben, o proxecto de reintroducción da cabra montes na reserva da biosfera transfronteiriza Xurés-Gêres foi mil veces posposta por que España non quería perder a exclusibidade da especie (é un trofeo desexado en media Europa e que soio se podía cazar en España). Finalmente ocurriu a solta de exemplares provintes da aclimatación de exemplares de Gredos feita no Parque Natural do Invernadeiro, fai uns anos. Eses exemplares custan cartos, e o proxecto de reintroducción tamén, e non son catro pesos señores, falamos de centos de miles de euros investidos para que agora rematen no punto de mira dalgún cazador amigo vai tú saber de quen. 

E eu digo,se realmente sobran cabras montesas no Xurés (algo que realmente dubido) namentras exista un soio monte ou serra na que a cabra montesa estivese presente no pasado e non o estexa na actualidade eses exemplares deben ser traslocados até recuperar a distribución orixinal da especie non soio en Ourense, senón en todo o Noroeste Peninsular. Así se existe un altar dos cabrois no Macizo Central, e este xa non ten cabrois, haberá que porlle solución. Se os monxes do Mosteiro de Santa Cristina de Parada do Sil, non dicían que na Ribeira Sacra había cabras montesas, pois haberá que recuperalas! e se o rexistro fosil ao te temos acceso na serra da Enciña Lastra nos dí que alí había cabras montesas, e aínda encima é un parque natural, pois haberá que por lle solución.

Pero claro, cando falamos de lobbys neste país, o da caza é máis perigoso e poderoso que calquera outro, xa se ben onde se fan os negocios, onde se firman os nosos dereitos e onde se gastan os nosos cartos, que tanto traballo nos custa gañar e que outros gastan alegremente a mancheas. Lobys que curiosamente condenan aos nosos lobos a morte, lobys que tirotean os nosos linces.

Este lobby que se comunica por radio nas cacerías, e que fala en clave por se acaso, chamándolle "el de la pana" ao noso lobo ibérico, hoxe máis ca nunca dende a democracia, no punto de mira de políticos gandeiros e extremistas varios. "El de la pana" é o vernáculo críptico usado polos cazadores durante as cacerías ou montarías de caza maior, para indica-la presenza dun lobo e poder tirarlle. Úsase para evitar ser descubertos pola gardería de montes (aqueles gardas que fan ben o eu traballo, que por sorte aínda os hai), e que poden intervir e escoitar as comunicacións dos cazadores durante as cacerías. Pero lectores, as tecnoloxías avanzan, e seguramente o fan en contra da nosa fauna e principalmente en contra "del de la pana", o noso lobo que se está a enfrontar ao lobby non so dos cazadores, senón de banqueiros e políticos, como o derradeiro maqui da fauna galega.

Queridos irmáns, a nosa fauna é nosa, tan nosa como no noso himno, coma a nosa baideira, tan nosa como onoso río Miño, e tan nosa como os nosos castros, unha riqueza que nos pertence a todos, non só a uns poucos, nosos son os montes, non son deles, son de todos e todas cantos nacemos na terra, de todos aqueles tamén que veñen a ver as nosas marabillas, que son moitas. O lobo somos todos, e todos somos a aigue que cruza os ceos das serras, eles, todos os compoñentes da nosa fauna, todos e cada un deles, somos nos mesmos, e a súa liberdade é a nosa liberdade mesma, e a súa vida é a nosa mesmamente.

É por iso, amigos que eu voto por un país de cabrois, que non leven gravata, por uns montes cheos de lobos e cabrois, pero sen  escopeta!

Morfotipos urbanos de rás verdes ibéricas en Ourense.

Dun tempo a esta parte na cidade de Ourense téñense instalado en varias zonas verdes charcas artificiais, entre outras no Campus Universitario, no Parque do Ribeiriño ou na Rúa Avilés de Taramancos.

Estas charcas foron rápidamente colonizadas por diversos vertebrados, algún deles introducido a mantenta, coma o peixe vermello (Carassius auratus), outras de maneira natural, coma varias especies de odonatos.

Algunhas destas chacas están en rodeadas de entornos densamente urbanizados, e con poucas ou nulas posibilidades de ser colonizadas por parte dos anfibios de maneira natural. Outras, pola contra atópanse cerca de cursos de auga naturais, polo que esta posibilidade é máis provable.

Entre os anfibios neocolonifadores destes habitats acuáticos artificiais atópase a rá verde ibérica (Pelophylax perezi), un dos anfibios máis frecuentes da provincia e cunha alta capacidade expansiva natural. Sen embargo nas charcas habitadas por este anfibio en Ourense atopamos morfotipos que non se atopan noutros puntos da cidade ou da provincia colonizados ou habitados pola especie.

O pasado día 25 de agosto de 2014 dinme unha volta por algunha destas charcas para pescudar a posibilidade de que estas poboacións de anfibios teñan unha orixe antrópica (é dicir foses introducidas) e polo tanto poideses ter a súa orixe noutro país, dato que polo tanto indicaría que estamos ante outra especie de rá ou, incluso, algún tipo de híbrido.

O complexo de especies de rás verde europeas está composto por numerosas especies, estas especies hibridan con facilidade, dando por resultado poboacións hibridoxenéticas.

Os híbridos das ras verdes europeas son capaces de reproducirse coas súas especies parentais mantendo os seus caracteres híbridos. Asemade son capaces de formar poboacións propias sen aporte extra de xenes parentais, reproducíndose entre elas. Existen varias formas híbridad no continente europeo, coma a Rá híbrida europea (Pelophylax kl. esculenta) producto do cruce da ra verde europea (Pelophylax lessoane) e a ra verde grande (Pelophylax ridibunda). Ou a ra híbrida de Graf  (Phelophylax kl. grafi) cruce da ra verde ibérica (Pelophylax perezi) e a ra híbrida europea (Pelophylax kl. esculenta).

Na Península ibérica coñécense introduccións de varias especies de ras alóctoras, normalmente asociadas ás granxas de cría de ras para o consumo humano, ou en puntos de gran afluencia turística. Entre as especies detectadas en territorio peninsular atopamos a rá verde norteafricana (Pelophylax saharica), de orixe evidente, a ra touro (Rana catesbeiana), de orixe americano e gran tamaño, e a ra verde grande (Phelophylax ridibunda) de orixe centro europea.

Como vedes a historia das ras verdes no continente europeo dista moito de ser sinxela, e seguramente aínda dará moito que dicir nos próximos anos, polo momento aquí vos deixo algunhas das peculiares rás verdes da cidade de Ourense.

Teixugo atropelado en Xunqueira de Espadañedo.

Por desgracia, moitas veces nos temos achegado á traxedia dos atropelos a través das páxinas deste blogue. Nesta ocasión atopámonos perante un teixugo (Meles meles), atopado morto por atropelo nunha estrada do concello de Xunqueira de Espadañedo, non lonxe do alto do Couso e Niñodáguia.

O teixugo é o maior dos mamíferos mustélidos presentes na nosa provincia, perseguido con saña durante moito tempo, quizáis a persecución continúe na actualidade, a pesar de que se trata dunha especie extrictamente protexida. Hai anos os teixugos foron perseguidos por tres causas principalmente, polos danos á agricultura (xa que se trata dunha especie omnívora), polos danos ás peza codiciadas polos cazadores (coellos principalmente) e polo valos da súa pel ( apreciada polos trampeiros).

Na actualidade o teixugo (ou porcoteixo) segue a ser perseguido en certas localidades, nas que se colocan lazos ( trampas metálicas non selectivas) co gallo de eliminar o maior número posible de depredadores, coma raposos, algarias, teixugos e outros.

Por último foi recollido no pasado verán un nome vernáculo para esta especie, "teix", na bisbarra da Baixa Limia.

Pita de río no Barbaña.

Cando no pasado mes de setembro me acheguei ao río Barbaña na procura das derradeiras novas sobre o misterioso caimán que presuntamente fora avistado na xornada anterior, un dato chamou poderosamente a miña atención, en cinco kilómetros percorridos somentes vin 2 pitas de río (Gallinula chloropus).

Lonxe est´çan os tempos nos que ata 50 parellas desta especie criaban no treito máis urbán deste malogrado río afluente do Miño, os causantes da súa desaparición son varios, a aparición do visón americano (Neovison vison) que depreda sobre postas, crías e adultos. As desbrozas da vexetación acuática do río para evitar avenidas de auga, por parte das adminitracións incompetentes, e o constante verquido de sustancias contaminantes ao río, que si ven non acaba directamente co animal, sí remata co seu alimento.

Ras verdes na Depresión Ourensá...menuda depresión...

A rá verde ibérica (Pelophylax perezi) pasa por ser un dos anfibios máis frecuentes da provincia, sen embargo, en ocasións, a abundancia dun ser vivo pode ser un handicap para detectar problemas de conservación nas súas abondosas poboacións.

Ao longo da historia foron moitas as especies "abondosas", tidas case que por pragas bíblicas, que sufriron e de que maneira a persecucións do home, chegando nos casos máis extremos a extinguirse por completo.

No caso da ra verde ibérica nada fai presaxiar que poda ter algún problema de conservación aparentemente, pero si profundizamos un chisco pode ser que descubramos algunha cousas. 

Nos derradeiros anos as poboacións desta especie sufriron unha importante merma, dita diminución foi especialmente salientable nas cuncas dos principais ríos da rede fluvial local (Loña, Barbaña, Barbantiño e Miño), parello a esta diminución, e mesmo extinción nalgún treito, detectouse unha diminución do tamaño dos exemplares observados. Esta diminución tanto poboacional como física, non se detecta noutros hábitats da Depresión Ourensá habitados pola especie, tales coma pozas ou charchas artificiais e naturais ailladas e sen contacto directo ca rede fluvial local.

Ao meu parecer pode haber unha ou varias causas, os verquidos contaminantes (principalmente no Barbaña), e a chegada do visón americano, especie alóctona que ven de conquerir o que non conqueriu o home (bueno a administración máis ben), que é a extinción local do cangrexo americano (outrora abundantísimo) no río Loña e posiblemente no Barbaña! flipa, conquerirá agora o visón americano extingui-las rás, e despois? comeranos a nos?¿ fará algo a administración para retirar do medio natural a esta especie invasora?, non direi permanezan atantos ás súas pantallas, por que ben seguro que vos sairían raices.

Nas imaxes unhas cantas ras verdes fotografadas en charcas urbanas da cidade de Ourense en datas recentes, reparade na variabilidade cromática individual que presenta a especie, e certos diseños que recordan aos morfos centroeuropeos de especies emparentadas con esta a nosa endémica rá verde ibérica ou rá de Pérez...