O choinkach słów kilka

Coraz bliżej święta, coraz bliżej święta... Jak powszechnie wiadomo, nieodłącznym elementem każdego grudnia są Święta Bożego Narodzenia. Już w listopadzie można poczuć świąteczną atmosferę: ulice, latarnie, place i rynki są upiększone różnokolorowymi świątecznymi symbolami. Jednym z nich jest przyozdobione światełkami, bombkami, słodyczami świąteczne drzewko ogólnie nazywane choinką. Może być ona sztuczna lub naturalna, byleby zielona. Należy tu wspomnieć, że oprócz zbliżających się Świąt, jest jeszcze jeden dodatkowy powód do opublikowania tego artykułu. 19. grudnia obchodziliśmy jedno ze świąt nietypowych, a mianowicie „Dzień wiecznie zielonych roślin”. A choinka musi być zielona. Jeśli chodzi o sztuczne, to nie ma większego problemu z doborem gatunku, jeśli jednak bierzemy pod uwagę żywe drzewko mamy do wyboru kilka opcji. Dzisiejszy artykuł poświęcamy właśnie rozpoznawaniu kilku podstawowych gatunków drzew iglastych, jakie możemy spotkać, nie tylko w szkółkach czy punktach sprzedaży drzewek, ale także w parkach, ogródkach i oczywiście lasach. Zacznijmy od wyjaśnienia skąd wzięła się tradycja ubierania choinki. Jak łatwo się domyślić, nie jest to nasza „rodzima” tradycja. Wszystko zaczęło się w Niemczech, gdzie praktyka strojenia świątecznego drzewka znana była już XVI w., i wywodzi się z tradycji ewangelickiej. Następnie manierę tą przyjęli Francuzi, po czym rozeszła się do pozostałych krajów Europy i Ameryki Północnej. Do Polski zwyczaj ten dotarł 200 lat później, w czasie zaborów, na przełomie XVIII i XIX w. Jak łatwo się domyślić pierwsze choinki pojawiły się w zaborze pruskim. Początkowo w strojenie choinki bawili się tylko arystokraci, następnie zwyczaj przyjął się we wszystkich domach. Choinka koniecznie musi być zielonym drzewkiem iglastym, symbolizującym życie, odradzanie się i nadzieję. Czy ktoś wyobraża sobie jako choinkę buka zwyczajnego Fagus sylvatica albo brzozę brodawkowatą Betula pendula? W nazewnictwie przyrodniczym słowo takie jak „choinka” nie występuje, ale istnieje gatunek drzewa iglastego z rodziny sosnowatych o nazwie choina kanadyjska Tsuga canadensis, nie występuje naturalnie w Europie, można ją zobaczyć tylko w Ameryce Północnej i Azji Wschodniej. W Polsce mianem choinki najczęściej nazywane są drzewa takie jak: sosny Pinus sp., świerki Picea sp. i jodły Abies sp. W dzisiejszym artykule skupiamy się na rozpoznawaniu powszechnie występujących przedstawicieli tych rodzajów. Dodatkowo opisaliśmy 3 inne gatunki, które według nas wydają się być interesujące, a ich elementy mogą być wykorzystywane np. w świątecznych stroikach. Na podstawie opisów i zdjęć powinniście rozpoznać je w terenie. Na koniec artykułu, krótki test z pozyskanej wiedzy polegający na rozpoznaniu przynależności gatunkowej szyszek przedstawionych na zdjęciach. Zachęcamy do uważnego przestudiowania poniższego tekstu😊. 

Zacznijmy od sosny zwyczajnej Pinus sylvestris. To jeden z najpospolitszych gatunków sosny na terenie Polski. Jednak gatunków sosen jest bardzo wiele, sosną też jest np.: kosodrzewina Pinus mugo, duża część z nich została sprowadzona do naszego kraju, jako drzewa ozdobne. Sosna zwyczajna tworzy jednolite lasy iglaste nazywane borami sosnowymi lub wchodzi w skład lasów mieszanych. Drzewo to ma prosty pień, zakończony parasolowatą koroną. Gałązki oraz górna część pnia pokryte są łuszczącą się płatami rdzawo-pomarańczową korą. Jest to jedna z cech umożliwiających odróżnienie jej od niedalekiej kuzynki sosny czarnej Pinus nigra, która ma jednolitą, ciemną korę na całej długości pnia. Sosna zwyczajna posiada igły o długości od 4 do 10 cm, które osadzone są na gałązce parami. Szyszki są niewielkie, (np. w porównaniu do szyszek sosny wejmutki Pinus strobus opisanej niżej), dochodzą do 7 cm długości, mają na początku rozwoju zielony kolor i stożkowaty kształt, następnie brązowieją i pękają nabierając bardziej kulistego kształtu. 

Gałązka sosny zwyczajnej Pinus sylvestris. 

Dość długie igły osadzone po dwie na krótkopędzie. 

Szyszka sosny zwyczajnej Pinus sylvestris.
 Niewielka szyszka o stożkowatym kształcie. 

Kolejnym znanym drzewem iglastym powszechnie występującym na terenie naszego kraju jest świerk pospolity Picea abies. Cechą rozpoznawczą świerka pospolitego są długie szyszki, które zwisają z gałązek, swoim kształtem i wielkością przypominają nieco cygaro. Opadają one na ziemię w całości i w takiej formie możemy je znaleźć pod drzewem. Kora świerka pospolitego jest grubo popękana. Igły są ciemnozielone, ale krótkie (osiągające do 2,5 cm długości), pojedynczo, szczotkowato osadzone na gałązce. Ogólny pokrój drzewa przypomina swoim kształtem dziecięce rysunki typowych świątecznych choinek. 

Gałązka świerka pospolitego Picea abies. 

Widoczne krótkie igły, pojedynczo osadzone na gałązce. 

Szyszka świerka pospolitego Picea abies w kształcie cygara zwisająca z gałązki. 

Następnym gatunkiem czekającym na przedstawienie jest jodła pospolita Abies alba. W odróżnieniu od pozostałych opisywanych drzew, jodła ma gładką, szarą korę, na której często można zaobserwować kropelki żywicy. Co ważne, jej szyszki „stoją” na gałązkach niczym świece. Bardzo rzadko znajdziemy pod jodłą jej szyszki – zazwyczaj rozpadają się one jeszcze na drzewie pozostawiając po sobie tylko sterczące trzpienie (oś). Szyszki początkowo są zielone i walcowate, a następnie brązowieją i rozpadają się na pojedyncze łuski, które możemy znaleźć pod drzewem (co zostało przedstawione na zdjęciach na przykładzie jody kaukaskiej Abies nordmanniana). Igły jodły pospolitej mają do 3 cm długości, są ciemnozielone i posiadają od spodu 2 białe paski oraz są zaokrąglone na końcach (czyli nie kłują, tak jak igły świerka). Cechą odróżniającą ją od sosny i świerka jest ułożenie igieł. Igły jodły są ułożone płasko, odsłaniając gałązkę. To jest cecha, dzięki której możemy odróżnić jodłę pospolitą od jodły kaukaskiej, której igły również nie są ułożone płasko, ale do przodu i do góry, co sprawia, że nie widać gałązki. W pozostałych cechach te dwa gatunki są praktycznie identyczne. 

Wierzch gałązki jodły pospolitej Abies alba.

Widoczne krótkie, tępo zakończone igły tworzące płaską strukturę.

Spód gałązki jodły pospolitej Abies alba.
Widocznie jaśniejsza przez obecność białych pasków. 

Fragment szyszki jodły pospolitej Abies alba, pozostała część rozpadła się wcześniej. 

Gałązka jodły kaukaskiej Abies nordmanniana. 

Widoczne białe paski od spodniej strony igieł, jednak ich ułożenie nie jest płaskie jak w przypadku jodły pospolitej.

Szyszka jodły kaukaskiej Abies nordmanniana przed rozpadem. 

Fragment pnia z gałązkami sosny kaukaskiej Abies nordmanniana. 

Widoczne są pozostałości po szyszkach: część łusek oraz trzpienie. Podobny widok zaobserwujemy na jodle pospolitej Abies alba. 

Na takie fragmenty rozpadają się szyszki jodły kaukaskiej Abies nordmanniana, które możemy znaleźć pod drzewem. Podobne znajdziemy pod jodłą pospolitą Abies alba. 

Przyszła pora na mniej znane gatunki iglaste, zacznijmy od daglezji zielonej Pseudotsuga menziesii. 

Daglezja zielona Pseudotsuga menziesii to pochodzące z Ameryki Północnej drzewo iglaste, posiadające krótkie, miękkie, niekłujące igły, z delikatnymi białymi paskami na spodniej stronie. Igły po roztarciu w palcach uwalniają lekko cytrusowy zapach. Charakterystyczne są także szyszki, w których łuski okrywające wystają poza łuski nasienne, tworząc ładną kompozycję. Mają długość do 10 cm. Zwisają z gałązek. Daglezja zielona dorasta w swojej ojczyźnie do 100 m wysokości, w Polsce osiąga tylko połowę tej wartości. 

Gałązka daglezji zielonej Pseudotsuga menziesii, igły są krótkie, miękkie i pachnące po roztarciu. 

Szyszka daglezji zielonej Pseudotsuga menziesii.
Widoczne na zdjęciu dwa rodzaje łusek. 

Szyszki daglezji zielonej Pseudotsuga menziesii są dzięki swojej budowie bardzo dekoracyjne, świetnie nadają się do stroików czy wieńców świątecznych. 

Sosna wejmutka Pinus strobus to także drzewo iglaste o dużej rozłożystej koronie, pochodzące z Ameryki Północnej. Jej igły zebrane są po 5 na krótkopędach, jednak są długie i w dotyku miękkie, sprawiające wrażenie wiotkich. Szyszki są długie (nawet do 20 cm), zwisające z gałązek, często zabarwione na biało przez żywicę. Przez co należy uważać podczas spacerów w parku z dziećmi, które uwielbiają je brać do rąk, po czym są ubrudzone trudno zmywalną żywicą sosnową. Najstarsza i największa sosna wejmutka na Opolszczyźnie znajduje się w części francuskiej parku w Pokoju, jest to też najgrubszy okaz tego gatunku w Polsce, o obwodzie pnia ponad 5 m. 

Gałązka sosny wejmutki Pinus strobus. 

Widoczne długie, miękkie igły, osadzone po 5 na krótkopędach. 

Szyszka sosny wejmutki Pinus strobus.

Długa, wąska szyszka z widocznymi białymi plamami żywicy. 

Przyszła pora na ostatnie z drzew iglastych, które chcieliśmy omówić. To modrzew europejski Larix decidua. Drzewo to zrzuca igły na zimę, dlatego chyba nikomu przez myśl nie przeszłoby wykorzystanie tego gatunku, jako choinki. Igły są krótkie, miękkie i zebrane w pęczki po kilkadziesiąt. Szyszki są małe, do 4 cm długość, kuliste lub lekko wydłużone. Co ciekawe, żywicę z modrzewi wykorzystuje się do produkcji terpentyny weneckiej, która dodawana do farb ułatwia pracę malarzom artystom. Podobno takich farb używali tacy mistrzowie pędzla jak Rubens i Rembradt. 

Szyszka i gałązka modrzewia europejskiego Larix decidua.

Widoczna część igieł w pęczku, część już opadła. 

Szyszki modrzewia europejskiego Larix decidua na gałązce. 

Pomimo braku igieł także bardzo dobrze nadają się do różnych bożonarodzeniowych dekoracyjnych kompozycji. 

A na koniec obiecana zagadka z rozpoznawania szyszek gatunków opisanych w artykule: Z jakich gatunków drzew pochodzą kolejno ponumerowane szyszki? Popatrzcie i sprawdźcie swoją wiedzę. Chętni są proszeni o wpisanie w komentarzach odpowiedzi. Dziękujemy za uwagę i powodzenia😊.

Spójrz pod nogi, już jesień.

Jesień to słowo, które z pewnością, chociaż części społeczeństwa, kojarzy się z piosenką „Wspomnienie” Czesława Niemena, do której tekst napisał Julian Tuwim. Jeśli nie kojarzycie tytułu, dla uproszczenia przytaczam pierwszy wers: „Mimozami jesień się zaczyna”. W tym momencie, należy odpowiedzieć sobie na pytanie, czymże są mienione mimozy. Tym terminem nazywano gatunek późno kwitnącej rośliny o żółtych kwiatach, przedstawiciela rodziny astrowatych, a mianowicie nawłoci. Najczęściej spotykanymi obecnie gatunkami, które porastają gęstymi łanami nieużytkowane pola są przybysze z Ameryki Północnej: nawłoć kanadyjska Solidago canadensis i późna S. gigantea. Nawłoć, to rzeczywiście roślina, której kwitnienie zbiega się niejako z końcem lata i początkiem jesieni, jednak z mimozą nie ma wiele wspólnego. Prawdziwa mimoza czyli mimoza wstydliwa Mimosa pudlica, jest bardzo delikatna i wrażliwa na dotyk, po którym składa swoje liście. Jak to wygląda w naturze możecie zobaczyć na filmie: https://www.youtube.com/watch?v=QODtqeuk8dQ. Jednak nie o tą mimozę chodzi we „Wspomnieniu”, mimoza wstydliwa posiada różowe, delikatne kwiaty, nie występuje w naszej rodzimej florze, za to można ją zobaczyć w szklarniach np. ogrodów botanicznych. O gatunkach obcych będziemy jeszcze pisać przy innej okazji. Wracając do jesieni, jej kalendarzowy początek przypada na 23 września, a koniec wyznacza data 21 grudnia, kiedy rozpoczyna się kalendarzowa zima. Astronomiczna jesień, nie zawsze pokrywa się z kalendarzową, zaczyna się w momencie równonocy jesiennej a kończy w momencie przesilenia zimowego. Wyróżnia się też jesień klimatyczną, którą wyznaczają słupki termometrów, jest to zakres od 5 do 15 °C. Jesień jako jedna z piękniejszych pór roku kojarzy się głównie kolorowymi liśćmi na drzewach i krzewach oraz grzybobraniem. I słusznie. Dlatego właśnie warto jesienią spoglądać pod nogi podczas spacerów. Wokół obserwujemy jak liście na drzewach zmieniają swoje kolory i opadają swobodnie na ziemię. Ale dlaczego? Wraz z zmniejszającą się ilością promieni słonecznych docierających do roślin, krótszymi dniami i niższą temperaturą chlorofil (zielony barwnik zawarty w liściach, dzięki któremu możliwy jest proces fotosyntezy) ulega rozkładowi, a w jego miejsce pojawiają się inne barwniki: karoteny odpowiadające za pomarańczową, ksantofile za żółtą i antocyjany za fioletową barwę. Stąd zmiana koloru liści. Drzewo na czas zimy przechodzi w stan spoczynku, żeby to osiągnąć pozbywa się zbędnych elementów, są to głównie liście, poprzez odcięcie od nich dopływu substancji odżywczych. Dodatkowo jest to zabezpieczenie przed utratą wody. Nie dotyczy to drzew iglastych, które w większości nie zrzucają igieł na zimę (oprócz modrzewi Larix sp.), igły mają inną budowę i są bardziej odporne na niekorzystne warunki atmosferyczne. Dzięki procesom zachodzącym w drzewach liściastych, patrząc pod nogi możemy ujrzeć sterty różnokolorowych liści. Niektórzy z wielką pieczołowitością zagrabiają je i wywożą lub wypalają, jednak należy w tym momencie pamiętać o jeżach. W Polsce występują dwa gatunki: jeż zachodni Erinaceus europaeus oraz jeż wschodni E. roumanicus. Jeże potrzebują opadłych liści do zbudowania sobie gniazd hibernacyjnych, w których zapadną w sen zimowy, dzięki temu przetrwają okres chłodów. Przy okazji zdementujmy też plotki jakoby jeże odżywiały się jabłkami, nic takiego – to drapieżniki, których ulubionym posiłkiem są dżdżownice i ślimaki. Są jednak przypadki w których grabienie i palenie liści jest konieczne jako forma czynnej ochrony drzew przed szkodnikami. Za przykład może służyć tutaj kasztanowiec pospolity Aesculus hippocastanum (który także nie jest naszym rodzimym gatunkiem) oraz jego pasożyt szrotówek kasztanowcowiaczek Cameraria ohridella. To motyl o nieznanym do końca pochodzeniu, pierwszy raz obserwowany w Macedonii w latach 80tych, skąd szybko się rozprzestrzenił. Jest uznawany za obcy gatunek inwazyjny. Jego larwy żerują na liściach niszcząc ich tkanki, przez co często możemy zobaczyć charakterystyczne brązowe plamy. Jednym ze sposobów walki z tym szkodnikiem jest zbieranie i niszczenie liści przed pojawieniem się larw czyli do marca. Jesień kojarzy się także z bogactwem grzybów, są one nieodłącznym elementem przyrody. Mimo, że niektóre dla nas niejadalne, to odgrywają ogromną rolę w utrzymywaniu równowagi w ekosystemach. Grzyby to jednak temat tak rozległy, że zasługuje na oddzielny post, skupmy się zatem na dendrologicznym aspekcie jesiennych spacerów. Widząc pod nogami kolorowe liście należałoby odpowiedzieć sobie (i innym) na pytanie: „Czyj to liść?”. Poniżej przedstawiamy krótki poradnik jak rozpoznać podstawowe gatunki drzew, właśnie po liściach. Te opisane poniżej znaleźć można w okolicy Muzeum Czynu Powstańczego, gdzie siedzibę ma Dział Przyrody, dlatego w celu sprawdzenia swojej wiedzy, nabytej po przeczytaniu tego posta, zapraszamy w liściaste lasy Góry Św. Anny. Ostatnie zdjęcie to krótki test z umiejętności rozpoznawania liści, zachęcamy do oznaczenia znajdujących się tam gatunków i wpisania rozwiązania w komentarzu 😊

Na zdjęciu liść buka zwyczajnego Fagus sylvatica. Cechy charakterystyczne: liście całobrzegie, śliskie w dotyku, błyszczące.

Wśród liści buka można często znaleźć bukiew czyli jego owoce. To trójgraniasty orzeszek otoczony zdrewniałą okrywą.

Na zdjęciu liście dębu szypułkowego Quercus robur. Cechy charakterystyczne: krótkie ogonki liściowe, 4-5 klap z każdej strony. U dębu bezszypułkowego Quercus petraea ogonki liściowe będą zdecydowanie dłuższe.

Żołędzie dębu szypułkowego mają długie szypułki. Natomiast żołędzie dębu bezszypułkowego będą osadzone bezpośrednio na pędach.

Na zdjęciu widoczny liść grabu pospolitego Carpinus betulus. Cechy charakterystyczne to eliptyczne, piłkowane liście, podobne do wiązu ale symetryczne.

Pod drzewami można spotkać owoce grabu czyli mały orzeszek umieszczony na trójklapowym skrzydełku. Polecamy podczas spacerów podrzucić go i obserwować jak spada.

Czasem na podłożu można znaleźć też jemiołę Viscum album, półpasożytniczą roślinę bytującą w koronach drzew. Liście ma podłużne, grube, zaokrąglone. Owocami są białe nibyjagody okrywające wewnątrz owoce właściwe.

Liść klonu zwyczajnego Acer platanoides. Cechy charakterystyczne: pięcioklapowy liść, o ostro zakończonych wierzchołkach.

Na zdjęciu liść lipy drobnolistnej Tilia cordata. Cechą charakterystyczną jest sercowaty kształt oraz pęczki włosów w kątach nerwów. Liście o średnicy od 3 do 7 cm, znacznie mniejsze niż lipy szerokolistnej Tilia platyphyllos.

Owoce lipy to kuliste, twarde orzeszki połączone z pojedynczym skrzydełkiem.

Na zdjęciu liść brzozy brodawkowatej Betula pendula. Cechy charakterystyczne: piłkowane liście o trójkątnym kształcie, zaostrzone.

Na zdjęciu liść topoli osiki Populus tremula. Cechy charakterystyczne: okrągły kształt, głębokie ząbkowanie i bardzo długi ogonek liściowy.

Na zdjęciu liść wiązu górskiego Ulmus glabra. Cechy charakterystyczne: piłkowane, eliptyczne liście, wyraźnie widoczna asymetria.

Zagadka. Odpowiedz na pytanie: Czyje to liście?

Botaniczne ciekawostki z okolic Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Św. Anny

Osoby odwiedzające Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Św. Anny często nie tylko poświęcają czas na zapoznanie się z okazami przedstawionymi na wystawach, ale również wybierają się na spacery po okolicznej Kalwarii. By urozmaicić tą aktywność poniżej przedstawiamy wybrane gatunki roślin, których okazy można zaobserwować na żywo, w ich naturalnym środowisku, w bezpośrednim otoczeniu Muzeum. 

Mapa poglądowa z lokalizacją opisanych gatunków

Barszcz zwyczajny Heracleum sphondylium

Gatunek z rodziny selerowatych. Na terenach północnej Polski oraz na Litwie wytwarzano z niego rodzaj piwa, natomiast w średniowieczu sporządzano zupę z łodyg i ogonków liściowych, którą poddawano procesowi fermentacji mlekowej i nazywano barszczem. Obecnie ta nazwa stosowana jest do zupy z buraków ćwikłowych. Ze względu na swoje właściwości lecznicze stosowany przy problemach trawiennych i nieżytach układu pokarmowego (link do mapy z lokalizacją barszcz zwyczajny). 

Biedrzeniec mniejszy Pimpinella saxifraga

 

Gatunek z rodziny selerowatych. Charakterystyczny dla siedlisk łąkowych. Korzeń wykorzystywany jako środek wykrztuśny i rozkurczowy, stosowany w astmie i problemach z górnymi drogami oddechowymi (link do mapy z lokalizacją biedrzeniec mniejszy).

Bodziszek cuchnący Geranium robertianum

Gatunek z rodziny bodziszkowatych. Roślina o nieprzyjemnym zapachu (stąd wywodzi się drugi człon nazwy), zapach ten jest wykorzystywany w środkach przeciw molom. Niegdyś stosowana w lecznictwie ludowym jako lek na biegunkę, przykładano ją także do ran. Podobno Karol Linneusz nazwał ten gatunek Geranium robertianum na cześć św. Roberta, który odkrył lecznicze właściwości tej rośliny (link do mapy z lokalizacją bodziszek cuchnący). 

Czosnaczek pospolity Alliaria petiolata

Gatunek należący do rodziny kapustowatych. W Polsce występuje pospolicie, natomiast w USA, Kanadzie i Argentynie jest inwazyjny. Jego nadziemne części zawierają olejek gorczyczny o ostrym smaku. Dawniej używany do leczenia trudno gojących się ran. Wykorzystywany jako przyprawa. W kuchni francuskiej stosowany jako składnik sałatek (link do mapy z lokalizacją czosnaczek pospolity). 

Czworolist pospolity Paris quadrifolia

Roślina z rodziny melantkowatych. Gatunek wskaźnikowy dla naturalnych i półnaturalnych lasów. Ze względu na swoje właściwości lecznicze kiedyś stosowany przy leczeniu ran i owrzodzeń oraz zatruciach arszenikiem i rtęcią (link do mapy z lokalizacją czworolist pospolity).

 

Dąbrówka rozłogowa Ajuga reptans

Gatunek z rodziny jasnotowatych. Roślina żywicielska dla dwóch gatunków motyli dostojki eufrozyny i dostojki selene. Posiada właściwości lecznicze i z tego względu była stosowana w leczeniu podrażnień jamy ustnej i gardła. Młode pędy można wykorzystywać jako dodatek do sałatek (link do mapy z lokalizacją dąbrówka rozłogowa).

Glistnik jaskółcze ziele Chelidonium majus 

Gatunek z rodziny makowatych. Jako roślina lecznicza wykorzystywana już od dawnych czasów, w Polsce stosowana do odrobaczania przewodu pokarmowego (nazwa - glistnik). Ze względu na swoje działanie rozkurczowe stosuje się go przy bólach spowodowanych kolką jelitową. Po złamaniu łodygi rośliny wycieka z niej pomarańczowy sok kiedyś stosowany do leczenia brodawek i kurzajek (link do mapy z lokalizacją glistnik jaskółcze ziele). 

Jastrzębiec leśny Hieracium murorum 

Roślina należąca do rodziny astrowatych. W Polsce występuje na całym obszarze. Spotkać ją można w suchych lasach, w miejscach o dużym nasłonecznieniu oraz na skałach i murach - skąd najprawdopodobniej pochodzi jej łacińska nazwa (link do mapy z lokalizacją jastrzębiec leśny). 

Kokoryczka wielokwiatowa Polygonatum multiflorum 

Kolejna roślina z rodziny szparagowatych. Posiada właściwości lecznicze o szerokim spektrum działania. Kłącze jest stosowane m.in. w niewydolności krążenia, cukrzycy, skurczach jelit. Mimo, że jest uważana za roślinę trującą, kiedyś jadano jej młode pędy, a w Europie zachodniej po odpowiednim przygotowaniu nawet kłącza i korzenie. Jej owoce mylone z owocami borówki czernicy bywają powodem zatruć (link do mapy z lokalizacją kokoryczka wielokwiatowa). 

Koniczyna łąkowa Trifolium pratense

Roślina z rodziny bobowatych. Pospolicie występująca w naszym kraju. Kwiaty wymagają zapylania przez owady posiadające wydłużony aparat gębowy, głównie robią to trzmiele. Inne owady wygryzają otwór nie dokonując zapylenia. Uprawiana była jako roślina pastewna już w XI wieku. Wykorzystywana w ziołolecznictwie ze względu na właściwości moczopędne i wykrztuśne (link do mapy z lokalizacją koniczyna łąkowa). 

Konwalijka dwulistna Maianthemum bifolium 

W Polsce częsty gatunek z rodziny szparagowatych. Spotykany w lasach, na glebach, które powstały na skutek rozkładu liści i igieł. Owoce są trujące. Jest stosowany w ziołolecznictwie, ze względu na swoje właściwości moczopędne i przeciwobrzękowe. Zawiera glikozydy nasercowe, przez co zwiększa częstość i szybkość skurczów serca (link do mapy z lokalizacją konwalijka dwulistna). 

Niezapominajka leśna Myosotis sylvatica

Roślina z rodziny ogórecznikowatych. W kraju pospolita, często uprawiana jako roślina ozdobna, w stanie dzikim można spotkać 13 gatunków. Co roku 15 maja obchodzony jest Dzień Niezapominajki, który został zapoczątkowany przez redaktora Programu I Polskiego Radia Andrzeja Zalewskiego w 2002 r. Maria Konopnicka napisała wiersz o tych roślinach pt.: "Niezapominajki" (link do mapy z lokalizacją niezapominajka leśna). 

Poziomka pospolita Fragaria vesca

Gatunek rośliny z rodziny różowatych. Uprawiany w wielu odmianach. Młode liście poziomek dziko żyjących posiadają działanie ściągające, moczopędne i wzmacniające. Obecna w kulturze - jej okazy namalował Wit Stwosz w tle scen w ołtarzu w Kościele Mariackim w Krakowie (link do mapy z lokalizacją poziomka pospolita). 

Przetacznik ożankowy Veronica chamaedrys 

Gatunek należący do rodziny babkowatych. Nasiona są rozsiewane w trakcie deszczu (hydrochoria) poprzez wypłukiwanie ich z torebki nasiennej. Roślina czasem uprawiana jako ozdobna (link do mapy z lokalizacją przetacznik ożankowy). 

Rzeżusznik piaskowy Cardaminopsis arenosa 

Gatunek z rodziny kapustowatych. W Polsce pospolicie występujący. Rośnie na suchych łąkach, miejscach piaszczystych. Ze względu na zawarte w liściach barwniki (antocyjany) przybierają one czasem barwę czerwoną (link do mapy z lokalizacją rzeżusznik piaskowy). 

Skalnica ziarenkowata Saxifraga granulata

Roślina z rodziny skalnicowatych, charakterystyczna dla siedlisk łąkowych. Posiada właściwości lecznicze o działaniu moczopędnym, przeciwzapalnym i rozkurczowym. Mieszanka z innymi roślinami jest wykorzystywana przy leczeniu kamicy nerkowej (link do mapy z lokalizacją skalnica ziarenkowata). 

Stokrotka pospolita Bellis perennis 

Roślina z rodziny astrowatych. Pospolita w Polsce, nieco mniej liczna na północnym-wschodzie. Posiada właściwości lecznicze: działa wykrztuśnie, moczopędnie, przeciwzapalnie, wzmacniająco oraz wspomaga usuwanie toksyn z organizmu (link do mapy z lokalizacją stokrotka pospolita). 

Trybula leśna Anthriscus sylvestris

Gatunek należący do rodziny selerowatych. Jest rośliną wskaźnikową dla terenów bogatych w azot. Cała jest jadalna. Jej nasiona mogą być stosowane jako przyprawa, ze względu na swój delikatnie pikantny smak. Posiada właściwości lecznicze: moczopędne, przeciwutleniające, wspomagające trawienie (link do mapy z lokalizacją trybula leśna). 

Wilczomlecz słodki Euphorbia dulcis

Gatunek z rodziny wilczomleczowatych W kraju gatunek rzadki, występujący w południowej i południowo-zachodniej Polsce. Nasiona są rozsiewane przez mrówki (link do mapy z lokalizacją wilczomlecz słodki). 

Wyka płotowa Vicia sepium

 

Gatunek z rodziny bobowatych. Pospolity w Polsce, wykorzystywany jako roślina pastewna, jednak ze względu na niską odporność na zgryzanie szybko zanikająca na pastwiskach. Głównymi zapylaczami są trzmiele (link do mapy z lokalizacją wyka płotowa).

Zawilec gajowy Anemone nemorosa 

Gatunek z rodziny jaskrowatych. Masowo zakwita wczesną wiosną. Nazwa łacińska prawdopodobnie nawiązuje do łatwości z jaką jego kwiaty gubią płatki lub wynika z dawnego przekonania, że zawilce kwitną tylko na wietrze. W przeszłości stosowany jako roślina lecznicza w chorobach reumatycznych i zapaleniu oskrzeli (link do mapy z lokalizacją zawilec gajowy). 

Żankiel zwyczajny Sanicula europaea

Gatunek rośliny należący do selerowatych. Ma właściwości lecznicze, dawniej był wykorzystywany jako lek w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła oraz do przyśpieszania gojenia ran i tamowania krwotoków wewnętrznych (link do mapy z lokalizacją żankiel zwyczajny).