Bilmece

Bu guzel mavi cicekli yabani  bitkinin adini biliyormusunuz?

Bir arkadas; Cymbalaria muralis yada eski adiyla Linaria cymbalaria

 Bu inanilmaz bitkisinin fransizca adinin cevirisi Roma harebeleri, Turkce adini bilmiyorum bir yerde "duvargezen" diye geciyordu ama guvenilirligini bilmiyorum!  Sadece duvar yada cakillar arasinda kalkerli toprakta yetisir. Ozellikle tarihi yikintilarin duvarlari onlarla susludur. Ben bir arkadasima çok benzetiyorum, neden mi? Bu bitkiyi kac kere alip benim evin duvarlarinda yetistirmeye calistim ve basariz oldum bilmiyorum. Arkadasima bu yonden benziyor, ozgur ruhlu ne yaparsaniz yapin sizin olmuyor:) Buyuyup serpilecegi yeri o seciyor. Yaninda baska bitkiler yok, yalniz kovboylardan. Baska bir bitkide bilmiyorum 1 mm toprakta serpilip goge dogru uzatsin kollarini.

 

Minicik uzaktan menekseye benzeyen mor, beyaz cicekleri var. Yakindan bakinca aslanagizi cicegine benzedigini goreceksiniz, ortasinda sarimsi iki disiyle. Isiga dogru basini ceviren bitkilerden goge uzanmasi ondan:) Ancak bu bitkinin tohumlari tam tersi isiktan kaciyor,  bu durum duvar araliklarina tohumlarin saklanmasini acikliyor. Kendi kendini eken bitkilerden. Bir diger ozelligide tohumlarini dokulmek icin yagmuru beklemesi. Boylece gelecegini cimlenmeyi garanti altina aliyor. Kisin yapraklari yesil kaliyor, çok yillik bir bitki ve soguga dayanikli. Benim en sevdiklerimden... 

pazar gunu bahar yabani cicekleri ve bilmece

sureau/murver cicegi

hodan/bourrage/

mor yaprakli ballibaba

Cakal erigi/

Radika, kara hindiba/ pissenlit/ taraxacum officinale

Ajonc d'europe/Ulex europeaus dunyanin en yayilmaci  bitkisi arasinda kendisi dagi tasi dolduruyor sari cicekleri dikenli govdesiyle

Equisetum arvense/Prêle des champs/at kuyrugu bitkisi genc filizleri daha sonra semsiye gibi aciliyorlar:)

Fumaria /Sahtere otu

Trèfle incarnat/ Trifolium incarnatum L.

yabani menekse

Mine cicegi ile  yagliboya cicegi /rananculus ficaria

plantain lancéolé /plantago lanceolata/sinirli ot

bir anda calilarin birinde daha once hic gormedigim bir tur meyveler gordum?

Yakindan bakinca hepsinde birer delik vardi belli ki kisin bir tur larvaya evsahipligi yapmis ama neye? bu bir meyvemiydi yoksa kendi yaptigi koza mi? Bilmecemiz bu! goren ya da duyanlardan haber beliyorum:)

Cirse de champs/Cirsium arvence/Koygocurten

Kus otu

Gecen senenin meyveleri ile bu senenin ciekleri yanyana bu bir Kizilagac/Aulne glatinuex/Alnus glatinusa

Resim yazısı ekle

pembe cicekli

Erkenci Valeriane/ centranthus ruber

Mart ayinda bahcemin cicekleri

ilk acan benim gibi sabirsiz erik cicegi:)



scilla



en guzel dogumgunu hediyem mimosa agaci sag yaninda buyuk cicekli yabani sarimsak

erkenci biberiye cicekleri

acelyalar

tum kis ortalikta gozukmeyen sezonun ilk bambul arilari ve muscari

yabani menekse



bahar cigdemi/crocus



sadik sumbuller cicekler gecen seneye nazaran hacmini kucultse de acmaya cevam ediyorlar

polen tozuna bulanmis bambul arisi koca kistan sonra zevkle yuvarlaniyor cigdemin icinde:)

fulyalar

helleborus'lar copleme cicegi!

bahcede bahar hazirliklari hizini aldi guneste var degme keyfime havada bahar kokusu var...

ayi sarimsagi/ allium ursinum

 Insan dogaya gonul verdi mi ne yaparsa yapsin bir gozu hep uzerinde oluyor. Bu eglenceli  gozleme dayanan pratik yonun disinda okumak da kesfetmenin bir yolu ama her zaman pratik ile teori kesismiyor. Kitaplardan bidiginiz bir bitkiyle ancak yillar sonra karsilasabiliyorsunuz. Ayi sarimsagi benim icin onlardan biri oldu.Yillar yillar once ben 6 yasindayken kisa sureli Cerkes'te yasama maceramiz, bana yabani otlarin yenebilecegini ogretti., ilk kaynagi ve mandalari orada gordum sanirim son da oldu:) O gunlerden aklimda kalan iki ot var biri madimak,  digeri ekmege koyup yedigimiz uzun uzun yaprakli sarimsak tadindaki yabani ot. Komsu teyzelerle toplamaya giderdim ancak annem topladiklarimizi guvenip yemez/ yedirmezdi hatirliyorum.  Madimak bulmak artik mumkun ise de diger otun ne oldugunu hic bulamadim. Kitaplarda sarimsak tadina ve kokusunda minik yildiz cicekli ayi sarimsagi gozume carpti ve obur aniyla birlesip zihnime percinlendi/mis. Ailecek yaptigimiz orman ici bisiklet gezisinde, patika kenarindaki otlari gorunce zihnimde simsekler cakti daha kokusuna bakmadan emindim. Hemen kokladim evet o. Hep beraber eve donduk kitaplarimi cikardim bir kere daha dogruladim. Fotograf makinami alip geri donduk ve bitki avimi tamamladim. Iki avuc kadarda topladim, oglumun ayilara da birak anne demesi icimi isitti. Cocuklugumun yenilebilir otunu bulamadim ama tadi  ona mukabil harika bir ot bulduk.

 "Allium ursinum" latince adi, seltce "all" yakici, latince "ursus" ayi demek. Fransizca "l'ail des ours" (ayi sarimsagi) yada "ail de bois"(orman sarimsagi )ve Ingilizce "wild garlic" yabani sarimsak, "wood garlic" orman sarimsagi ve "bear's garlic" isimleriyle aniliyor. Almanca'sindan emin olamadim bir iyilikseverden bekliyorum.  Turkce ayi sarimsagi yada cayir sogani adiyla anildigina rastladim. Ayilar kis uykusundan uyaninca bu sarimsaklardan yediginden adini oradan almis. Yapraklari genisce ve parlak elinizle dokundugunuzda sarimsak kokuyor. Sogangiller ailesine ait. Cicekler beyaz yildizlar biciminde ve 6 tane tac yapragi var ,semsiye seklinde dizilmis. Yapraklari, cicekleri ve koku yenebiliyor. Nisan -mayis aarasinda toplamak mumkun. Yazin artik cok gec cunku bitki uykuya daliyor.

                                                           Otto Wilhelm Thomé'nin botanik cizimi

 Almanya'da cok sevilen bu yabani bitki'yi guz cigdemi ve Muge ile karistirmak mumkunmus aman dikkatli olun cunku diger ikisi olumcul derecede zehirli. Cicekler ve sarimsak kokusu diger turlerden ayirt etmede yardimci olabilir. Bu uzun omurlu bitkiyi soganlari sayesinde her yil ayni yerde bulabilirsiniz . Ozellikle nemli kayin ormanlarini cok sever. Yedikten sonra ayni sarimsak gibi agiz kokusuna yol acar o yuzden antik yunanda kokulu gul denmis.  Bu kotu kokusdan kurtulmak icin birkac kahve tanesi, kakule yada zencefil cigneyebilirsiniz. Afrodit'in afrodizyak ask iksirine katildigi da rivayet ediliyor hatta bu ottan yiyen kadinlarin tapinaga gelmesini yasaklamis. Ayni sarimsak gibi kadinlarin dogurabilirligini arttirmak ve kotulukjleri hatta vampirleri uzaklastirmak icin kullanilmis! Hamile kadinlar bir dis sarimsagi dogacak cocuklarini kotuluklerden korumak icin boynunda tasirmis. Galdyatorlerin arena'da karsisina cikan hayvanlarida uzaklastirmak icin sarimsak demetleri tasidigi soyleniyor. Heredote Misir'da piramitleri insa edenlerin sarimsak ve sogan yiyerek enerji sagladigini yazmis bugun sarimsagin ve akrabalarinin yuksek oranda sulfur ve C vitamini icerdigini biliyoruz. Ayi sarimsagi sifali ilac yapiminda sarimsak ve sogana yakin degerde. Enfeksiyona ve viruslere karsi koruyucu olarak ilac yapiminda antik caglardan beri kullanilmis. Ilkbaharda vucudu tiksinlerden temizlemek ve sindirim sistemini rahatlatmak icin oneriliyor.Ayni sarimsak gibi uzun yasamla ve saglikla ozdeslesmis . Ancak sarimsaktan ozellikle kucuk cocuklarda parazitlerden kurtulmak icin daha etkili. Yuksek tansiyone kalp hastaliklarindan korunmak icin rahatlikla tuketilebilir bu yonu modern tip tarafindan da onaylaniyor. 

 Uzakdogu marketlerinde satilan bu minik cickeleri hatirliyorum ancak  baska bir turde olabilir emin degilim. Son derece lezzetli bu yapraklarin pisince kokusu azaliyor o yuzden otlu tereyagi yapiminda, salatalarda, yogurt ile karisitrilip kullanilmasini oneririm. Patates ve baliga cok yakisiyor, ayi sarimsagi yapraklari ile karistirdiginiz tereyagini dilimleyip beraber servis edebilirsiniz. Ayrintili aciklamalar icin tiklayabilirsiniz.

Kaynaklar: "Découvrir et connaître la nature et les oiseaux" Hachette
2-Wikipedia
3-Crepharma
4-Tele botanica
5-Toildepices.http://www.toildepices.com/index.php?url=/fr/plantes/angio_mon/liliacee/allium/ursinum.php
6- spice pages burada bir suru dildeki karsiligi da var.

Erkek orkide / orchis mascula soyu tukenmekte olan Avrupa salep orkidesi

Fransa'da soyu tukenmekte olan 165 orkideden biri erkek orkide adi orchis mascula. Ingilizce early purple orkid deniyor cunku baharda ilk acan orkide bu.  Orchis yunanca testis demekmis bitkinin toprak altinda kalan yumrularinin benzemesinden dolayi bu isim verilmis ki sonradan bu bitkinin soyunun tukenmesinde bu benzerlik onemli rol oynamis.. Orkide ailesinden olmasina ragmen agaca asalak yasayan diger akrabalarinin tersine yumrulu bir bitki bu. Nisan, mayis arasinda cicek aciyor ve Fransa'da koruma altinda yerinden sokulmesi, ciceklerinin toplanmasi yasak zaten o kadar nadir goruluyor ki.   Ayrica Nesli Tehlike Altindan Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme uyarinca tum dunyada koruma altina alinan turlerden. Fransa'nin Akdeniz kiyisi harci her uyerinde gorulebilirmis ozellikle asitli topraklari seviyor.

Gecen sene ben bu benekli yapraklari ve cicegi gormustum ancak orkide oldugunu bilmiyordum. Ozellikle cilli yapraklari ve sapi hosuma gitmisti. Cimenlerin arasinda cikti ancak cicek acmadi nedense bu sene kayboldu. Bu sene yine arastirmalarima basladim ama gecen sene nerede gordugumu hatirlamiyordum ormanda da gormus olabilirdim ki o zaman yeniden bulmam zor olacakti. Derken karsima cikmazlar mi bizim 2 kmlik koy yolu boyunca 20 tane cicek var.Yukaridaki iki orkide arkadasimin bahcesinden muskarilerin yaninda kendiliginden cikmis. Avrupa'da yuzyillar boyunca cig ve pismis olarak yumrulari yenmis. Yikandiktan sonra guneste kurutulan rizomlardan bir cesit nisasta elde edilirmis. Sut ve balla bazen kuru incirle karistirlan bu undan bilin bakalim ne? Evet salep elde edilirmis. Sakinlestirici ve ishal onleyici bu karisimi 19 yuzyil sonuna kadar bulmak mumkunmus. Simdilerde birakin salebi cicekleri bile gormek mucize.  Bazi orkide cesitleri polenizasyonu kolaylastirmak icin ariya cok benzer disi organlar gelistirmis ancak onlar bu postun konusu degil simdilik ancak merak ederseniz bu inanilmaz orkideler icin tiklayin. 

http://www.nocueill.fr/pages_bota/orchis_mascula.php alinmistir.

Dioscoride 1. yuzyilda yasamis yunanli bir sifaci alim, bu orkidenin faydalarini ilk kesfedenmis. Teselya'da bu orkidenin koklerini yiyen kadinlarin kizi yiyen erkeklerin oglu olurmus. Dioscoride'den once Theophraste yumrularinin bicimi nedeniyle testise benzeterek bu benzerlikten yola cikarak cinsel gucu arttirdigini soylemis bu da sonunu hazirlamis tabi bizim sahane orkidelerin.  

Diger yabani orkide cesitleri icin buraya tik tik.

sapi bile cilli, bazi ciceklerin ici de

Orkidelerle ilgili sayisiz sivil toplum kurulusu var bunlardan birinde inanilmaz zenginlikte Turkiye orkideleri ile makalelere rastladim ilgilenenler ve guzelim ciceklerin fotograflari icin. Bir kismi mezarliklarda cekilmis fotograflarin insanlarin en az ugradigi yer nesli tukenmekte olan bitkilere koruma saglamis. Bir sponsor bulsam hayatimi bu ise adasam diyorum.

Ben bu yaziyi yazdiktan yaklasik iki ay sonra Turkiye orkideleri hakkinda Turkce harika bir siteye rastladim. Tik tik.