Η φάμπρικα των φόρων

Με αφορμή τις «μεταρρυθμίσεις» σχετικά με το ψωμί που ενδεχόμενα ανοίγουν δρόμο και στην ανατίμησή του, ακολουθεί ένα ιστορικό άρθρο το οποίο δημοσιεύθηκε πρωτοσέλιδα στον «Ριζοσπάστη» της 19^ης Μαΐου 1927 με τίτλο «Η φάμπρικα των φόρων» και θέμα τη φορολόγηση αλεύρων και σιτηρών, την κρίση και την εξαπάτηση των μαζών. Το κείμενο έχει επαναπληκτρολογηθεί και στη θέση των δυσανάγνωστων λέξεων ή αριθμών τέθηκαν αποσιωπητικά.    

Άξελ Βάλντεμαρ Γιόχανσεν. Ψήνοντας ψωμί. 1920.

ΝΕΕΣ ΕΚΑΤΟΝΤΑΔΕΣ ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΩΝ ΦΟΡΟΙ ΣΕ ΒΑΡΟΣ ΤΟΥ ΨΩΜΙΟΥ ΤΟΥ ΛΑΟΥ

Ένας από τους φόρους που αποδίδει στον προϋπολογισμό του κράτους μεγάλα ποσά, ένας από τους φόρους που στραγγίζει με μαστοριά μα και με σκληρότητα το πουγκί των εργαζομένων τάξεων είναι ο φόρος του ψωμιού. Ανέκαθεν ο φόρος αυτός ήταν στα χέρια των αστικών κυβερνήσεων όπλο δημιουργίας και μέσο επιθέσεως κατά της λαϊκής οικονομίας. Δεν υπήρξε κυβέρνηση νόμιμη ή παράνομη που να μην «έλαβε μέτρα» για να γίνει φτηνό το ψωμί, για να παταχθεί η αισχροκέρδεια και η νοθεία. Και δεν υπήρξε κυβέρνηση αστική που να μην ανέβασε ταυτόχρονα κατά λίγες ή πολλές δεκάρες το ψωμί.

[…] στις κυβερνήσεις όμως είναι και άλλοι παράγοντες που παίζουν ρόλο στην κίνηση γύρω στο ψωμί. Είναι οι ενδιαφερόμενοι κεφαλαιούχοι, οι αλευροβιομήχανοι και αλευρέμποροι και κατά δεύτερο λόγο οι αρτοποιοί. Η «προστασία της βιομηχανίας», η «προαγωγή της εθνικής οικονομίας» δεν ελησμονήθησαν από καμιά κυβέρνηση της πλουτοκρατίας, αφού άλλωστε τα εμποροβιομηχανικά επιμελητήρια ήταν πάντοτε στις θέσεις τους έτοιμα να τα υπενθυμίζουν. Επίσης η εμπορική επιχειρηματικότης, η οξυδέρκεια, η προβλεπτικότης και καπατσοσύνη των αλευρεμπόρων που πάντοτε και σκανδαλωδώς υποστηρίχθηκε από το κράτος, δεν έμεινε πίσω εις το θόλωμα των νερών, θόλωμα που δεν κατέληξεν αλλού παρά στο γδάρισμο του λαού.

ΦΟΡΟΙ ΕΠΙ ΦΟΡΩΝ

[…] του 1912 το ψωμί είχε 45 λεπτά η οκά και ήταν αρκετά καλό, ο δε φόρος ήταν 9 λεπτά και 85)100 την οκά για το  σιτάρι και 16 λεπτά για το αλεύρι. Σήμερα, κατόπιν από την τελευταία αύξηση το ψωμί πλησιάζει στις δέκα δραχμές και κατά πάσαν πιθανότητα θα τις περάσει, ο δε φόρος του σιταριού από 9 λεπ. και 85)100 την οκά, έφτασε στην 1 δραχμή και 32 λεπτά, του αλεύρου 1 δραχμή και 98 λεπτά.[1]

Κατά την τελευταία απόφαση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής επί του ζητήματος τούτου ο φόρος του σιταριού θα ανεβαίνει σε 1 δραχμή και 303 χιλιοστά η οκά και 2 δρ., 298 χλ. το αλεύρι.

Ανάλογα με τις αυξήσεις αυτές των φόρων θα αυξηθεί βέβαια και η τιμή του ψωμιού και ο φτωχός κοσμάκης θα κληθεί να πληρώσει  για το έλλειμμα του προϋπολογισμού κόβοντας πάλι από το ψωμί του.

Δεν θα κάνομε εδώ σύγκριση των τιμών με την αύξηση του ημερομισθίου των εργατών ή των απολαβών των φτωχών χωρικών γιατί μια τέτοια σύγκριση είναι αντικείμενο ευρύτερης μελέτης, κι εδώ μιλάμε μόνο για το ψωμί. Μια τέτοια σύγκριση γενικά θα απεδείκνυε ολοφάνερα την χειροτέρεψη σε πολύ μεγάλο βαθμό των όρων της ζωής των εργατοαγροτών στην μεταπολεμική περίοδο, μα τώρα θέλουμε μονάχα να ελέγξουμε την πολιτική του κράτους και τη δράση της βιομηχανίας και του εμπορίου γύρω στη βασική τροφή του Ελληνικού λαού γύρω στο ψωμί.

ΟΙ ΑΣΤΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΕΣ ΘΑ ΕΓΚΡΙΝΟΥΝ

Εάν επρόκειτο για κράτος που είναι κράτος της πραγματικής πλειοψηφίας του λαού, εάν επρόκειτο περί εργατοαγροτικής κυβερνήσεως που θα υποστήριζε τα συμφέροντα των εργατών και αγροτών, θα λέγαμε πως είχε καθήκον να σηκώσει κάθε φόρο απ΄ το ψωμί που είναι η κυριότερη τροφή του εργαζόμενου λαού.

Μα τώρα αυτό το ζήτημα πάλης εναντίον της κυβερνήσεως που εξυπηρετεί τα συμφέροντα των αλευροβιομηχάνων και αλευρεμπόρων. Στην κοινοβουλευτική επιτροπή χθες, και μέσα στη Βουλή αύριο, όλοι οι κ.κ. βουλευταί  με ένα στόμα θα εγκρίνουν την αύξηση του φόρου στο ψωμί και μόνο η μικρή ομάδα του Ενιαίου Μετώπου θα διαμαρτυρηθεί εναντίον του νέου ανοσιουργήματος εις βάρος του Ελληνικού λαού. [2]

Την άρση των φόρων πάνω στο ψωμί δεν μπορούμε να την ελπίζουμε από τη θέληση της Οικουμενικής κυβερνήσεως, είτε από τη θέληση της σημερινής Βουλής. Σήμερα ζητάμε να καταπολεμήσουμε κάθε αύξηση της παλιάς φορολογίας. Από  66 λεπτά την οκά (54,60 το κιλό) που ήταν έως τώρα ο φόρος του σταριού ανεβαίνει αμέσως σε 1,37 λεπτά, δηλαδή υπερδιπλασιάζεται. Το ίδιο και χειρότερο για το αλεύρι που από 1 δραχμή γίνεται 2,30.

ΑΛΛΑ 280 ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ!!

Επί τη βάσει της εκθέσεως του υπουργείου Εσωτερικών επί του νομοσχεδίου περί δύο ποιοτήτων άρτου εισάγονται 360.000 τόνοι σίτου και 135 χιλ. τόνοι άλευρα αρτοποιήσιμα. Τα ποσά αυτά σύμφωνα με την παλιά φορολογία αποδίδουν φόρους 321.012.000 δραχμές. Δηλαδή έως τώρα πληρώναμε περίπου τριακόσια είκοσι εκατομμύρια φόρο για να μας επιτρέπεται να τρώμε ψωμί.

Και τώρα για να ιδούμε τι θα πληρώνουμε με τους νέους δασμούς. Εάν μετατρέψουμε τα αρτοποιήσιμα άλευρα σε σιτηρά, (γιατί ο νέος δασμός είναι σχεδόν απαγορευτικός και δεν θα μπορούν νε εισαχθούν άλευρα), θα έχουμε (με βάση [….]) […[ αποδόσεως του σταριού εις αλεύρι), αντί 138 χιλ. τόνους αλεύρι που εισάγονται,  180 χιλιάδες τόνους σιτάρι και 360 χιλ. τόνους παλαιάς εισαγωγής σιτάρι, το όλον 540 χιλ. τόνους σιτάρι προς 1,373 η οκά (1071 δρχ ο τόνος), το όλον εις φόρους επί του σίτου 578 εκατομμύρια. Δηλαδή αύξηση του φόρου κατά 257 εκατομμύρια. Εκτός αυτού, που είναι ο φόρος κυριολεκτικά απάνω στο ψωμί και του φόρου που πληρώνουν οι ντόπιοι σιτοπαραγωγοί, (διότι κατ΄ αναλογίαν θα ακριβύνουν και το εντόπια σιτηρά), θα έχουμε και μία ακόμα νέα αύξηση φόρων από τα άλευρα πολυτελείας που χρησιμοποιούνται ση μακαρονοποιία  και στη ζαχαροπλαστική. Απ΄ αυτά τα άλευρα εισάγονται 15 ως 20 χιλιάδες τόνοι και αναλογεί περίπου 25 εκατομμύρια (που ασφαλώς στην πραγματικότητα θα γίνουν πιο πολλά) στον εργαζόμενο ελληνικό λαό.

Το θράσος της Οικουμενικής εν προκειμένω, που φορτώνει μονοκονδυλιά στο ψωμί του λαού άλλη μια φορά όσα λίγο λίγο και κατά καιρούς εφόρτωσαν όλες οι προηγούμενες κυβερνήσεις είναι κυριολεκτικά σκανδαλώδες.

ΤΟ ΑΔΙΕΞΟΔΟ ΚΑΙ Η ΕΞΑΠΑΤΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΖΩΝ

Το θράσος αυτό η Οικουμενική το αντλεί από τρεις πηγές. Πρώτο απ΄ το οικονομικό αδιέξοδο, τη γενική χρεοκοπία που η μέχρι τώρα δράση των αστικών κομμάτων και γενικά η χρεοκοπία του αστικού καθεστώτος δημιούργημα αδιέξοδο το οποίον επιβάλλει στην κρατούσα τάξη να γδάρει κυριολεκτικώς τον εργαζόμενο λαό για να ξεπεράσει την οικονομική της κρίση.

Δεύτερο το θράσος αυτό το αντλεί από τις συμμάχους κοινωνικές τάξεις αλευρέμπορους, αλευροβιομήχανους, όπως και από τους διαφόρων κομματικών αποχρώσεων αστούς βουλευτάς. Οι κύριοι αυτοί εκτός που γίνονται συνένοχοι της οικουμενικής κυβερνήσεως διότι έχουν τα ιδιαίτερά τους συμφέροντα να υποστηρίξουν μέσον της κυβερνήσεως, κατορθώνουν με διάφορα μέσα και με τη βοήθεια του αστικού τύπου να δημιουργούν ένα σωρό ψεύτικες ιδέες μέσα σε λαϊκά στρώματα. Έτσι υπάρχουν σήμερα και εργάται που νομίζουν πως ο φόρος χρειάζεται για να προστατευθεί η ελληνική αλευροβιομηχανία και να πολεμηθεί η ανεργία. Συζητείται σοβαρώς και ξεσχίζονται λαρύγγια πληρεξουσίων για να μην λησμονηθεί η Ελληνική σιτοπαραγωγή η οποία επίσης πρέπει να προστατευθεί. Έτσι καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα και η οικουμενική τρίβει τα χέρια της από χαρά και διπλασιάζει το φόρου του ψωμιού.

Μόνο κανείς δεν ρώτησε ακόμα τον καταναλωτή, το εργαζόμενο λαό τι γνώμη έχει επί του προκειμένου, όλες αυτές οι αυταπάτες πέφτουν κάτω  από μια ανάλωση και δεν μένει απ΄ όλη την ιστορία παρά η ταμιευτική πολιτική του κράτους και η κερδομανία των ενδιαφερόμενων αλευροβιομηχάνων και η εντελώς ανερμάτιστη δημοκοπία των δήθεν γεωργικών μας πολιτευτών.

Τρίτη πηγή απ΄ την οποία η οικουμενική αντλεί το θράσος της αυτό είναι η ανοργανωσιά και η αδιαφορία επί του προκειμένου του εργαζόμενου λαού ο οποίος δεν είναι ικανός να αντιληφθεί τι σκευωρείται εναντίον του και αφήνεται να πιστεύει στις ψευτιές του αστικού τύπου και δεν είναι ικανός να αντιδράσει καταλλήλως στα εκμεταλλευτικά σχέδια της κρατούσης τάξεως.

Σε επόμενα άρθρα θα αναλύσουμε λεπτομερώς όλες τις πλευρές του ζητήματος. Δηλαδή:  Τι ρόλο παίζουν γενικά οι προστατευτικοί δασμοί και ειδικά ο φόρος σίτου και αλεύρων επί της Ελληνικής αλευροβιομηχανίας, πώς οι ξένες βιομηχανίες αντιδρούν και εξουδετερώνουν τους προστατευτικούς μας δασμούς. Τι θα έπρεπε να γίνει για να πολεμηθεί η νοθεία εκ μέρους των ξένων βιομηχανιών, μα που δεν μπορεί να γίνει γιατί οι ξένες βιομηχανίες προστατεύονται από ισχυρά καπιταλιστικά κράτη. Πού είναι το μυστικό του καυγά μεταξύ βιομηχάνων και εμπόρων. Πώς αποδεικνύεται ότι τα λεγόμενα περί προστασίας της σιτοπαραγωγής είναι σαπουνόφουσκες και μέσον για να αποκοιμηθεί η αγανάκτησις του φτωχού λαού. Τι πρέπει να γίνει για να αντιδράσουνε στη νέα φορολογία και στις άλλες που επιβληθούν ύστερ΄ απ΄ αυτήν.[3] 

Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Μέλος της Κοινοβουλευτικής επιτροπής 

επί του ζητήματος της εισαγωγής αλεύρων.

Σημειώσεις

[1] Ενώ πλησίαζε η κρίση του ’29, στην Ελλάδα ο τιμάριθμος και ο πληθωρισμός κάλπαζαν με ξέφρενους ρυθμούς και τα μεγάλα δημοσιονομικά ελλείμματα λύνονταν με τη «δοκιμασμένη» μέθοδο της υπερφορολόγησης. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο τιμάριθμος  το 1926 αυξήθηκε πάνω από 17 φορές σε σύγκριση με το 1914.

[2] Την εποχή εκείνη πρωθυπουργός ήταν ο Αλ. Ζαΐμης ο οποίος σχημάτισε «οικουμενική» κυβέρνηση με τα μεγαλύτερα κόμματα όπως αναδείχθηκαν από τις εκλογές του 1926 (Ένωση Φιλελευθέρων, Λαϊκό Κόμμα,  Κόμμα Ελευθεροφρόνων και Δημοκρατική Ένωση). Σε εκείνη την εκλογική αναμέτρηση το ΚΚΕ συμμετείχε ως «Ενιαίο Μέτωπο Εργατών Αγροτών και Προσφύγων» εκλέγοντας για πρώτη φορά στην ιστορία του 10 βουλευτές. Αρχηγός της κοινοβουλευτικής ομάδας ήταν ο Σεραφείμ Μάξιμος.

[3] Στην επόμενη κυβέρνηση Ζαΐμη (Αύγουστος 1927)  η χώρα παραδόθηκε κυριολεκτικά σε ξένες μονοπωλιακές εταιρίες (Πάουερ, Ούλεν) με αποικιοκρατικές συμφωνίες και πολλά σκάνδαλα. Στο μεγαλύτερο εξ αυτών, οπότε εξαγοράσθηκε η Κυβέρνηση και το κοινοβουλευτικό σώμα, πρωταγωνίστησε ο μετέπειτα δικτάτορας Ι. Μεταξάς.  

Πηγές

-Βουρνάς Τ. (1999), Ιστορία της Νεώτερης και Σύγχρονης Ελλάδας, Τόμος Β΄, εκδ. Πατάκης, σ. 333-336.

-Κωνσταντινίδης Κ., «Η φάμπρικα των φόρων»,  Ριζοσπάστης, Πέμπτη 19 Μαΐου 1927. 

-Τσιντζιλώνης Χ. (2000), «Μικρασιατική  καταστροφή - 80 χρόνια από τη συνθήκη των Σεβρών», Κομμουνιστική Επιθεώρηση, τ. 3. 
-

Τα Φετεινά Κάλαντα

[Δημοσιεύθηκαν στο «Ριζοσπάστη» της 25^ης Δεκεμβρίου 1946, με την υπογραφή «Α.Γ.». Διατηρήθηκε η ορθογραφία του πρωτότυπου. Με  πλάγια γραφή προτείνεται η προσαρμογή στίχων στο παρόν, για την οποία, όπως θα διαπιστώσετε, δεν απαιτούνται και πολλές παρεμβάσεις. Το χαρακτικό, επίσης από το ίδιο φύλλο, πρωτοσέλιδα, με τίτλο και υπότιτλο «Χριστούγεννα 1946. Μακρυά από το σπίτι τους, στο νησί της εξορίας»]

Χριστός γεννάται σήμερον

Καλήν εσπέραν Άρχοντες κι αρχοντογεννημένοι

και Άγγλοι που στην πλάτης μας είσαστε καθισμένοι.

(κι Ευρωπαίοι που στην πλάτης μας είσαστε καθισμένοι).

Χριστός γεννάται σήμερον εν Βηθλεέμ τη πόλει

αλλού οι λαοί αγάλλονται κι εδώ οι δοσίλογοι όλοι!

(αντί όλοι οι λαοί ν΄ αγάλλονται, μόνο οι δοσίλογοι όλοι!)

Ήταν και τότε Κατοχή στη γη των Ιουδαίων

κι απογραφή διέταξε ο … Νόρτον των Ρωμαίων.

(κι απογραφή διέταξε ο … Τόμσεν των Ρωμαίων.)

Κι ο Ιωσήφ σαν τώμαθε αμέσως ξεκινάει

μαζύ με τη Μαρία του, στη Βηθλεέμ να πάει.

Στην πόλη φθάνει και ζητεί μια στέγη για να μείνει

γατί η Μαρία προ παντός χρειαζότανε μια κλίνη.

Μα όπου κι αν εχτύπησε, παντού, σ΄ όλες τις θύρες

για νοίκι του ζητήσανε… Χρονιάτικο και λίρες!
(για νοίκι του ζητήσανε… Χαράτσια και τοκογλυφίες!)
(για νοίκι του ζητήσανε… Χαράτσια και εφορίες!)

Κι ο Ιωσήφ κατέφυγε στο σπήλαιο με φούρια

κι εκεί τον εδεχθήκανε τα βώδια, τα γαϊδούρια,

γιατί εκείνα ήτανε, ω φίλοι συμπολίτες,

γαϊδούρια κι όχι σύγχρονοι… μεγαλοϊδιοκτήτες!

Εν τω σπηλαίω τίκτεται ο ποιητής των όλων

και οι άγγελοι, που έψαλλον εις τον ουράνιο θόλον,

ευθύς προτάσεις είχανε ναρθούνε στην Αθήνα,

να πούνε το τραγούδι τους και μέσ΄ στην… Αρζεντίνα.

(να πούνε το τραγούδι τους όπως στην Αρζεντίνα).

Ενώ οι ποιμένες έψαλλαν το Δόξα εν υψίστοις

Του Παπανδρέου έλαμψε η νέα του η… πίστις.

-πιστεύομεν, πιστεύομεν, ο Παπατζής φωνάζει

(-λεφτά έχομεν, έχομεν, ο Παπατζής φωνάζει)

Και όλοι, εχθροί και φίλοι του, με δαύτον κάνουν χάζι.

Εκ της Περσίας έρχονται οι μάγοι με τα δώρα

να φέρουν λίγη ενίσχυση στη δόλια μας τη χώρα.

Μα όλα τους τα εφόδια, που λέτε, μάνι-μάνι

τα πήραν οι ημέτεροι και οι βιομηχάνοι.

Αυτοί επήραν τον χρυσόν ευθύς σαν τα κοράκια

και τον κατεσπατάλησαν να φέρουνε… χτενάκια.

(και τον κατεσπατάλησαν να φέρουν… δανειάκια).

Τον λίβανον τον πήρανε, χωρίς ποσώς ν΄ αργήσουν

Οι βουλευτές μες στη Βουλή, τον Σματς να λιβανίσουν

(Οι βουλευτές μες στη Βουλή, την Τρόικα να λιβανίσουν).

Τότε λοιπόν για τον Χριστόν ως ήκουσε ο Ηρώδης

αμέσως εταράχθηκεν κι έγινε θηριώδης.

Και τις ορδές του διέταξε, παιδιά παντού ν΄ αρπάξουν

κι όλα τα συνομήλικα με το Χριστό να σφάξουν.

Και ήταν τότε απέραντος ο χαλασμός και σάλος.

Μόν΄ ο Σοφούλης γλίτωσε γιατί ήταν πιο μεγάλος!

(Μόν΄ ο Βενιζέλος γλίτωσε γιατί ήταν πιο μεγάλος!)

Έμοιαζε κείνο το κακό και των σπαθιών η χρήσις

Με του Δραγούμη τις γνωστές εδώ επιχειρήσεις

(Με του Μάνεση τις γνωστές εδώ επιχειρήσεις)

Κι όπως ηκούσθη η Ραχήλ τον θρήνον να λέει

Έτσι ηκούσθη και η Ελλάς τα τέκνα της να κλαίει!

Μα σήμερα Χριστούγεννα, ο κόσμος διηγιέται

πως της Αγάπης ο Θεός στην ύπαιθρο γεννιέται.

Κι ο Γονατάς, σαν τώμαθε, στράβωσε το στόμα

(Κι ο Σαμαράς, σαν τώμαθε, στράβωσε το στόμα)

Κι επήρε, από την κακίαν του, του Ρεΐζέν το χρώμα.

(Κι επήρε, από την κακίαν του, του Σόιμπλε το χρώμα.)

Και σαν Ηρώδης έτρεξε, το βρέφος να σπαράξει

Μα ο λαός θ΄ αγωνιστεί και θα το διαφυλάξει

γιατ΄ ένα αστέρι οδηγεί το Έθνος όλο τώρα,

τ΄ άστρο της Συμφιλίωσης, για να σωθεί η χώρα…

(τ΄ άστρο της Ανατροπής, για να σωθεί η χώρα…)

Η Πρωταπριλιά στην ελληνική δημοσιογραφία

Μεταγραφή ενός κειμένου του Μπάμπη Άννινου^[1]

Είναι περίεργο πώς και γιατί καθιερώθηκε το αστείο έθιμο του πρωταπριλιάτικου ψέματος στη δημοσιογραφία. Πολλοί αναρωτιούνται: αφού οι εφημερίδες, συνειδητά ή ασυνείδητα και για πολλούς επαγγελματικούς λόγους αναγκάζονται συχνά να γράφουν ψέματα, γιατί  υπερθεματίζουν την ψευδολογία κατά προτίμηση την Πρωταπριλιά;  Αλλά το ερώτημα είναι αφελές∙  είναι το ίδιο σα να ρώταγε κάποιος: γιατί εκείνος που δεν νηστεύει σε όλη τη διάρκεια της Σαρακοστής, να τρώει κρέας μέχρι σκασμού, την ημέρα του Πάσχα.

Το έθιμο του ψέματος της Πρωταπριλιάς δεν είναι καθαυτό ελληνικό. Καμία σχετική νύξη δεν γίνεται στις παραδόσεις του ελληνικού λαού, νομίζω δε ότι το έθιμο παραμένει ακόμα άγνωστο στις λαϊκές τάξεις και μάλιστα στους αγροτικούς πληθυσμούς. Όταν εισήχθηκε στη χώρα μας μαζί με άλλα ήθη και έθιμα της Δύσης, μάλλον τα τελευταία χρόνια οπότε οι  σχέσεις της ελληνικής κοινωνίας με τον ευρωπαϊκό πολιτισμό άρχισαν να γίνονται στενότερες, η συνήθεια επικράτησε αρχικά κυρίως στις ανώτερες κοινωνικές τάξεις καθυστερώντας πολύ να εισχωρήσει σε άλλα στρώματα.

Οι παλαιότερες αθηναϊκές εφημερίδες δεν ενστερνίστηκαν αμέσως το έθιμο της Πρωταπριλιάς, ίσως επειδή ήταν σεμνότερες και αυστηρότερες από τις σημερινές και το θεώρησαν ως ανάρμοστο∙ ίσως ακόμα και για έναν σπουδαιότερο λόγο, καθώς οι εφημερίδες εκείνης της εποχής εκδίδονταν μία ή δύο φορές την εβδομάδα με αποτέλεσμα να συμπίπτει σπάνια η ημέρα της κυκλοφορίας τους με την 1^η Απριλίου. Άλλωστε, είναι ζήτημα αν το έθιμο της Πρωταπριλιάς ήταν δυνατόν να διαδοθεί ανώδυνα σε προηγούμενες εποχές, όταν τα ήθη του λαού μας ήταν μεν αρκετά απλοϊκά αλλά και μη αρκετά εξημερωμένα. Έτσι υπήρχε κίνδυνος η αθώα απάτη να προκαλέσει δυσάρεστες συνέπειες στον εμπνευστή της.

Ερευνώντας παλαιότερα, στο πλαίσιο των μελετών μου, τα φύλλα των αθηναϊκών εφημερίδων από τη σύσταση σχεδόν του βασιλείου μέχρι την  Οκτωβριανή μεταπολίτευση, δεν βρήκα κανένα ίχνος πρωταπριλιάτικης είδησης. Μόνο σε ένα φύλλο  της εφημερίδας «Ταχύπτερος Φήμη»^[2] του 1852, νομίζω,  η οποία κατ΄ εξαίρεση έγραφε με περισσή αφέλεια ειδήσεις που ανάγονταν στη χρονογραφία και την κοινωνική κίνηση της πόλης, συνάντησα κάτι που εκ πρώτης όψεως  μοιάζει με πρωταπριλιάτικο αστείο: «Αύριον Κυριακήν, ώρα 6 μ.μ. εις κύριος και εις αξιωματικός του μηχανικού θ΄ ανυψώσουν από του κωδωνοστασίου του ναού της Αγίας Ειρήνης ένα μεγάλον χάρτινον αετόν.»

Και όμως η είδηση αυτή, η οποία χρονολογείται σχεδόν εξήντα χρόνια και κατά κάποιο τρόπο αποτελεί έναν αθωότατο πρόλογο των σημερινών αθηναϊκών συγκινήσεων για τα αεροπλάνα, φαίνεται να ήταν αληθινή γιατί το φύλλο της εφημερίδας που δημοσιεύτηκε έχει ημερομηνία Μαΐου και όχι  31ης Μαρτίου. Η σύντομη αυτή είδηση δε, αναδεικνύει πιο έντονα και με μεγαλύτερη ακρίβεια ακόμα και από την πιο εκτενή ηθογραφία,  την παιδική  αφέλεια των ηθών της τότε αθηναϊκής κοινωνίας, που ήταν τόσο ολιγαρκής ώστε να  συνεπαίρνεται και να έλκεται από το θέαμα του πετάγματος των χαρταετών!

Ωστόσο, οι περισσότερο «προχωρημένοι», όπως προανέφερα, τηρούν από τότε το έθιμο της Πρωταπριλιάς και αρέσκονται να κυκλοφορούν τα θεμιτά της ψέματα, εμπαίζοντας τους εύπιστους. Πολλές τέτοιες φάρσες μνημονεύονται στην  παράδοση, περισσότερο ή λιγότερο ευφυείς, αλλά από αυτές θα αναφέρω μια και μοναδική που έλαβε χώρα σχετικά πρόσφατα,  της οποίας η σκληρότητα και τολμηρότητα μαρτυρούν ότι στα αστεία δεν τηρούσαν πάντα, το μέτρο του ανεκτού και του πρέποντος.

Η φάρσα έγινε σε βάρος ενός περίεργου  αθηναϊκού  τύπου, τον οποίο βεβαίως  θυμούνται  πολλοί σημερινοί Αθηναίοι, του μακαρίτη Γεώργιου ή Όμηρου Κλάδου, ανδρός αγαθού, που όμως μεταξύ των πολλών άλλων ιδιοτροπιών του, παρουσίαζε και την εξής παράδοξη αντίθεση: ενώ αγαπούσε υπερβολικά τη ζωή, του άρεσε να καταγίνεται με τους νεκρούς, έχοντας υπηρετήσει και ως έφορος του Νεκροταφείου, και ενώ ζούσε κατασκεύασε το μνημείο στο οποίο έμελλε να τοποθετηθεί προς ανάπαυση μετά θάνατον.

Κάποιος λοιπόν, πλακατζής συγγενής του, θέλησε να του δώσει προκαταβολικά, όπως φαίνεται, μια εικόνα του μελλοντικού ταξιδιού του προς την αιωνιότητα, και επινόησε την εξής πραγματικά μακάβρια φάρσα. Φρόντισε, κρυφά, από την παραμονή της Πρωταπριλιάς να τυπώσει, να  διανείμει και να τοιχοκολλήσει νεκρώσιμα τα οποία ανήγγειλαν το  θάνατο του Κλάδου. Όταν  το πρωί, την ώρα της εκφοράς όπως οριζόταν στα νεκρώσιμα, άρχισαν να συρρέουν στο σπίτι του οι φίλοι και οι γνωστοί, έμεινα μεν έκπληκτοι αυτοί βλέποντας τον νεκρό να είναι ζωντανός και υγιής, αλλά ακόμη περισσότερο ο ίδιος για τις αθρόες πρωινές επισκέψεις. Η έκπληξή του δε, μεταβλήθηκε σε μανία και κατέληξε σε νευρική κρίση όταν είδε τους λειτουργούς του θανάτου, που είχαν ειδοποιηθεί και αυτοί καταλλήλως, να έρχονται με όλη την πένθιμη πομπή, έτοιμοι να τον μεταφέρουν στην τελευταία του κατοικία.

Το φύλλο που εγκαινίασε τη συνήθεια της τακτικής κάθε χρόνο δημοσίευσης πρωταπριλιάτικου ψέματος ήταν η κατά γενική παραδοχή καινοτόμος «Εφημερίς» του Κορομηλά.^[3]  Το χαριτωμένο και ευτράπελο πνεύμα του  Ιωάννη Καμπούρογλου^[4], ο οποίος υπήρξε η ψυχή του πρώτου αυτού συστηματικά οργανωμένου καθημερινού φύλλου, εφεύρισκε κάθε χρόνο διάφορα ευφυή ψέματα, είτε σχετιζόμενα με κάποιο σύγχρονο γεγονός, είτε ολότελα φανταστικά, πάντοτε όμως αληθοφανή και ικανά να διεγείρουν τη  περιέργεια του πλήθους και να παρακινήσουν τους εύπιστους να εκδράμουν σωρηδόν στο πιο  απομακρυσμένο μέρος, ώστε να απολαύσουν το ανύπαρκτο αξιοπερίεργο θέαμα.  

Αυτό το χαρακτήρα έχει συνήθως το πρωταπριλιάτικο ψέμα των εφημερίδων και έκτοτε αυτό το σύστημα ακολούθησαν πάντα τα καθημερινά αθηναϊκά φύλλα, μιμούμενοι τον εισηγητή. Είναι δε, πολύ περίεργο όντως, το φαινόμενο ότι ενώ το έθιμο στις μέρες μας γενικεύτηκε και έγινε πασίγνωστο και κοινό σε όλους, βρίσκεται πάντοτε -κάθε χρόνο, πλήθος ανθρώπων που πιστεύουν την απάτη. Εννοείται πάντως, ότι η επιτυχία εξαρτάται από την ευφυή έμπνευση και την τέχνη με την οποία μαγειρεύεται, παρασκευάζεται και σερβίρεται η πρωταπριλιάτικη είδηση, ώστε να φέρει το προσδοκώμενο αποτέλεσμα.

Τέτοιες επιτυχίες εξακολούθησε να έχει η «Εφημερίς» και μετά  την αποχώρηση του Καμπούρογλου ο οποίος ίδρυσε μετά τη δική του «Νέαν Εφημερίδα». Το νέο επιτελείο που τον αναπλήρωσε στην παλαιά «Εφημερίδα», αποτελούμενο από το διευθυντή της, τον αείμνηστο Δημήτριο Κορομηλά, τον αγαπητό συνάδελφο  του γράφοντος τις γραμμές αυτές, κ. Ιωάννη Δαμβέργη^[5] και άλλων,  επί σειρά ετών κάθε 1η Απριλίου χάλκευε κάποια είδηση φανταστική, μπλεγμένη μεταξύ άλλων πραγματικών επιφέροντας συνεχώς το ποθούμενο αποτέλεσμα.

Σημειώσεις

[1] Μπάμπης Άννινος, Βιογραφικά στοιχεία, biblionet 

  

[2] Η Ταχύπτερος Φήμη, Εφημερίς του εμπορίου και των ειδήσεων, Ε.Λ.Ι.Α. 

[3] Ο ΔημήτριοςΚορομηλάς εκτός από δημοσιογράφος ήταν και συγγραφέας. Γνωστά του έργα είναι «Η τύχη της Μαρούλας» και «Ο αγαπητικός της Βοσκοπούλας». 

[4] Ιωάννης Καμπούρογλου, Βιογραφικά στοιχεία, ΕΚΕΒΙ 

[5] Ιωάννης Δαμβέργης, Βιογραφικά στοιχεία, Βικιπαίδεια 

Πηγή

Άννινος, Μπάμπης, 1862-1938 (χ.χ.). Ο σύλλογος των εισαγγελέων και άλλα ευθυμογραφήματα, Αθήναι, Ελευθερουδάκης-Νίκας, σελ. 301-305.

...

Η μικρή ομελέτα

Ιταλικό παραμύθι από τη συλλογή του καθηγητή D.L.Ashliman. Απόδοση στην ελληνική:α.μ.

Κάποτε, σ΄ ένα δωματιάκι ζούσε μια γυναικούλα με μόνη περιουσία μια μικρή κότα. Μια μέρα που η κοτούλα γέννησε, η γυναίκα πήρε το αυγό κι έφτιαξε μια μικρούλα ομελέτα. Όταν όμως την έβαλε στο πρεβάζι του παραθύρου να κρυώσει, μια μύγα που πετούσε εκεί γύρω, την περιποιήθηκε κανονικά! Φαντάζεστε πώς έγινε η ομελέτα έτσι; Η γυναικούλα, τότε, εξαγριώθηκε και μια και δυο, τράβηξε στον δικαστή και του εξιστόρησε τα καθέκαστα.

Εκείνος, χωρίς άλλη συζήτηση, της έδωσε ένα ρόπαλο λέγοντάς της πως αν ξαναδεί τη λαίμαργη μύγα, να την σκοτώσει αμέσως. Όμως, εκείνη τη στιγμή μια άλλη μύγα ήρθε, κι έκατσε στη μύτη του δικαστή. Η γυναικούλα, νομίζοντας ότι ήταν η κλέφτρα της μικρής της ομελέτας, σήκωσε το ρόπαλο και μ΄ όση δύναμη είχε το κατέβασε πάνω … στη μύτη του.

Επιμύθιο: Όσο λιγότερα έχεις τόσο πιο πολύ μοιάζουν οι εχθροί σου.

Τραμπούκος

Όχι! Οι εμφανιζόμενοι στη φωτογραφία δεν είναι τραμπούκοι. Το μόνο κοινό που έχουν με τον Γκοτζαμάνη είναι ότι οδηγούν και αυτοί αυτοκίνητα δημόσιας χρήσης.

Η λέξη προέρχεται από την ισπανική «τραμπούκο» η οποία προσδιορίζει ένα πνευστό όργανο, παρόμοιο με την οκαρίνα. Ακριβώς λόγω του σχήματός του, οι Ισπανοί αργότερα ονόμασαν «τραμπούκο» και τα πούρα Αβάνας.

Ωστόσο, στην ίδια χώρα επικρατούσε η συνήθεια από πλευράς των υποψηφίων βουλευτών τις παραμονές των εκλογών να προσφέρουν στους ψηφοφόρους τους, πούρα για να τους καλοπιάσουν. Έτσι, το πούρο έγινε ταυτόσημο με τη δωροδοκία και το φιλοδώρημα και όσους το δέχονταν, παρ΄ όλη την ευτελή αξία του, τους αποκαλούσαν «τραμπούκους».

Πηγή: Νατσούλης Τ. (χ.χ.) Λέξεις και φράσεις παροιμιώδεις, Αθήνα: Σμυρνιωτάκης

Η ποίηση του Γιάννη Βαρβέρη

Γιώργος Μπλάνας

Από την εφημερίδα Η ΑΥΓΗ

φύλλο 13/11/2005

Από την εποχή που εκδόθηκε το πρώτο του βιβλίο [Εν φαντασία και λόγω, 1975], η ποίηση του Γιάννη Βαρβέρη υπήρξε αντικείμενο εξαιρετικά καίριων εκτιμήσεων. Ορισμένοι από εκείνους που ανέλαβαν να αναπτύξουν τις σκέψεις τους γύρω στα ποιήματά του, εντόπισαν την «στοχαστικότητα», την «αμείλικτη ειρωνεία», την «λακωνική ή αποφθεγματική γραφή», την «συμπαγή εκφραστική δομή», την «πυκνότητα και σαφήνεια», την «υπόγεια μελωδικότητα» και την «υπερρεαλιστική καταγωγή τους». Κάποιοι επεσήμαναν πως ο «Γιάννης Βαρβέρης δεν είναι ποιητής δραματικός», και κάποιοι άλλοι προσπάθησαν να φτάσουν στον πυρήνα της ποιητικής του, τονίζοντας πως ακολουθεί «τακτική θεατή» απέναντι στο δράμα που συντελείται γύρω μας ή πως αναπτύσσει μιαν «αστική μυθολογία» στη βάση των βιωμάτων του.

Ορθότατα όλα αυτά, και ίσως επαρκή, αν εξαιρέσει κανείς την μάλλον ατροφική ενασχόληση της κριτικής με την «στοχαστικότητα» του ποιητή, και την οπωσδήποτε ασαφή χρήση του «υπερρεαλισμού», προκειμένου περί της καταγωγής των εικόνων των ποιημάτων. Ο λόγος του Γιάννη Βαρβέρη υπήρξε πάντα πρωτίστως φιλοσοφικός, με την έννοια υπό την οποία θα πρέπει να αντιλαμβανόμαστε τον λόγο της αριστερής πτέρυγας της μεταπολεμικής υπαρξιστικής φιλοσοφίας: μια προσπάθεια ανάδειξης των «αποβλέψεων» που σηματοδοτούν οι λέξεις. Ύστερα, η «υπερρεαλιστική καταγωγή» των ομολογουμένως «παράδοξων» εικόνων που αναπτύσσει ο ποιητής, δεν πρόκειται παρά για γνήσιο εξπρεσιονισμό. Το γεγονός πως ο Βαρβέρης χρησιμοποίησε συχνά το είδος του αισθητικού αναρχισμού, που έγινε διάσημο ανάμεσα στους Γάλλους υπερρεαλιστές του μεταπολέμου, για να πετύχει το ιδιότυπο ειρωνικό ύφος του, δημιούργησε την εντύπωση ενός «υπερρεαλιστικού» στοιχείου. Πλην όμως, τόσο ο εξπρεσιονισμός όσο και ο αισθητικός αναρχισμός λειτουργούν σε κάθε περίπτωση ως στρατηγήματα. Η φωνή του ποιητή οργανώνεται κάπου αλλού. Αυτό το «αλλού» το περιέγραψε κάποτε ο ποιητής Γιώργος Μαρκόπουλος -αναφερόμενος στον Βαρβέρη- ως «ένα μικρό ατομικό έπος». Θα πρόσθετα και «αποσπασματικό».

Πραγματικά, η φωνή του Γιάννη Βαρβέρη υπήρξε πάντα επική, όπως μπορούμε να αντιληφθούμε την επική φωνή μετά τα Cantos του Ezra Pound, και κυρίως μετά τον Maximus του Charles Olson: σαν μια ψύχραιμη -χωρίς συναισθηματικούς υπερτονισμούς- εξιστόρηση των προσπαθειών του ποιητικού υποκειμένου να εισχωρήσει στο σημασιολογικό πλέγμα της πραγματικότητας και να δημιουργήσει έναν παράλληλο κόσμο, εντός του οποίου μπορεί να εξαργυρώσει την οργανωμένη επιθυμία του».

Δημήτρης Ψαθάς

.

Ο Δημήτρης Ψαθάς υπήρξε ένας σπουδαίος συγγραφέας και δημοσιογράφος, με τα έργα του οποίου έχουν διασκεδάσει πολλές γενιές Ελλήνων. Γεννήθηκε στην Τραπεζούντα τον Οκτώβριο του 1907 από Τενέδιους γονείς και σε ηλικία 16 ετών, λίγο μετά την καταστροφή της Σμύρνης ήρθε στην Αθήνα όπου ολοκλήρωσε και τις σπουδές του. Ασχολήθηκε μόνο με τη γραφή από τα νεαρά του χρόνια και ειδικότερα με το ευθυμογράφημα στο οποίο σημείωσε μοναδική επιτυχία. Συνεργάσθηκε με πολλές εφημερίδες όπως «Ελεύθερο Βήμα», «Αθηναϊκά Νέα», «Νέα» και «Ελευθεροτυπία». Τα περισσότερα χρόνια της δημοσιογραφικής του καριέρας διατηρούσε στήλη στα «Νέα» ως χρονογράφος ενώ παράλληλα έγραφε και θεατρικά έργα πολλά από τα οποία μεταφέρθηκαν και στον Κινηματογράφο σημειώνοντας τεράστια επιτυχία, με ερμηνευτές των ρόλων, τους καλύτερους Έλληνες ηθοποιούς. Το πρώτο θεατρικό έργο του παρουσιάστηκε το 1940 και είναι το γνωστό μας «Στραβόξυλο». Εκτός από τα ευθυμογραφήματα και τα σατιρικά βιβλία που εκδόθηκαν με την υπογραφή του Δημήτρη Ψαθά (κορυφαία η «Μαντάμ Σουσού» και το έργο «Η Θέμις έχει κέφια») είχε γράψει και άλλα που ξεχωρίζουν όπως «Η γη του Πόντου» ένα πολυσέλιδο ιστορικό των διωγμών που υπέστησαν οι κάτοικοι της ιδιαίτερης πατρίδας του, ο «Χειμώνας του ΄41» και η «Αντίσταση» όπου περιγράφει την δραματική περίοδο του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου στη χώρα μας, αλλά και αρκετά με τις εντυπώσεις του από τα ταξίδια του στον κόσμο. Ο Δημήτρης Ψαθάς πέθανε πριν από 30 χρόνια τις μέρες αυτές (13 Νοεμβρίου 1979) ωστόσο τα έργα του παραμένουν πάντα επίκαιρα. Από αυτά επιλέξαμε το παρακάτω με τη σιγουριά ότι θα σας κάνει όχι μόνο να γελάσετε αλλά και θα σας φέρει στο μυαλό σύγχρονους…. αξιοσέβαστους κυρίους!

.
Κακοανατεθραμμένα

.
Ο κύριος που όρμησε στο τραμ ήταν απ’ τους πιο επιβλητικούς κυρίους που είχα δει ποτέ. Φορτωμένος ως τα μπούνια με δώρα και ψώνια πρωτοχρονιάτικα δεν είχε χάσει τίποτ’ απ’ την ευλυγισία και τη μαχητικότητά του. Στ’ ορμητικό πέρασμά του απ’ το διάδρομο του τραμ ανέτρεψε μια χοντρή κυρία, δυο λιγνούς κυρίους, εποδοπάτησε ένα κοριτσάκι και πρόφτασε να στρογγυλοκάτσει θριαμβευτικά στη θέση. Ενώ από πίσω οι άλλοι επιβάτες έκαναν το σταυρό τους, κοιτώντας τον με κατάπληξη, εκείνος ταχτοποιούσε τον εαυτό του για να νιώσει όσο μπορούσε αναπαυτικότερα. Έβαλε τα πακέτα στα γόνατά του, άπλωσε τα πόδια του στο ξύλο του μπροστινού καθίσματος, διόρθωσε τη γραβάτα και το καπέλο του. Συγχρόνως στραβοκοιτούσε τους άλλους επιβάτες και μουρμούριζε ζητώντας τα ρέστα:
- Τα γαϊδούρια!
Κι ύστερα:
- Τα γουρούνια!
Κι ύστερα:
- Αλλά Έλληνες δε είμαστε; Βούρδουλα θέλουμε. Ε, βρε, πού είσαστε Γερμανοί! Ναι, τους Γερμανούς θέλουμε για να μπούμε σε τάξη!
Κι ενώ τα ’λεγε αυτά, εκφράζοντας ποιος ξέρει ποιες βαθιές νοσταλγίες της ψυχής του – κρατούσε τα πλούσια πακέτα του αγκαλιά σαν να έτρεμε μη τυχόν και του τα έπαιρνε κανένας. Η πλαϊνή θέση του έμενε κενή, γιατί κάποιος χριστιανός – από εκείνους που ο ορμητικός κύριος ονόμασε με ολόκληρη την ονοματολογία της ζωολογίας – εφώναξε μια γυναικούλα του λαού που κρατούσε ένα αγοράκι, να κάτσει εκείνη. Στρώθηκε η γυναικούλα, ευχαρίστησε κι έβαλε το παιδί στα γόνατά της.
- Σας ενοχλώ, κύριε;
- Και βέβαια μ’ ενοχλείτε.
- Με το μπαρδόν.
Τα μάτια του αξιοσέβαστου κυρίου είχαν πέσει σαν αστραπές επάνω στο παιδί που καθώς κοιτούσε τα πακέτα με τα παιχνιδάκια – ρόδες, κούκλες, καραμούζες, αυτοκινητάκια – ετρόμαζε μήπως τυχόν και ο μικρός του αρπάξει κανένα. Έσκυψε, λοιπόν, επάνω στα πολύχρωμα πακέτα του, εσούφρωσε τα φρύδια, εγούρλωσε τα μάτια και αγκάλιασε σφιχτότερα τα πολύτιμα υπάρχοντά του. Εκεί έγινε μια απ’ τις πιο νόστιμες σκηνές που είδα ποτέ στο τραμ. Βλέποντας ο μικρός το άγριο ύφος του αξιοσέβαστου κυρίου έβαλε τις φωνές:
- Φοβάμαι, μαμά, φοβάμαι!
- Τι φοβάσαι, παιδί μου;
- Τον κύλιο. Τλώει παιδιά;
Ξέσπασαν στα γέλια όλοι οι επιβάτες και η μητέρα του παιδιού, προσπαθώντας να καθησυχάσει το μικρό, έκανε με την αφέλειά της πιο κωμική τη θέση του αξιοσέβαστου κυρίου:
- Όχι, παιδάκι μου! Ο κύριος δεν τρώει παιδιά. Είναι ένας καλός κύριος. Ο κύριος δεν είναι Γερμανός. Μόνο οι Γερμανοί τρώνε παιδιά.
- Είναι Γελμανός! Γελμανός!
- Όχι, πουλάκι μου, Κοίταξέ τον. Είναι ένας πολύ καλός κύριος που τ’ αγαπάει τα παιδιά. Δεν είναι Γερμανός.
Ο μικρός όμως άρχισε να τσιρίζει «είναι Γελμανός, Γελμανός» κι η θέση του κυρίου έγινε κωμικοτραγική. Η διάθεσή του ήταν, βέβαια, να πνίξει το διαολάκο που η κακή του τύχη έφερε κοντά του, αλλά κάνοντας την ανάγκη φιλοτιμία, σφίχτηκε και χαμογέλασε, έβγαλε ένα πορτοκάλι από την τσέπη του παλτού του και τ’ άπλωσε στο μικρό:
- Έλα, πάρε, κατεργάρη.
- Δεν τλως παιδιά;
- Όχι, χαζέ. Ανόητε!
Έπρεπε να δείτε τη φάτσα του ανθρώπου εκείνου που προσπαθούσε με το βιασμένο χαμόγελο να καμουφλάρει το βράσιμο της ψυχής του. Όμως ξεθάρρεψε ο μικρός, πήρε το πορτοκάλι και άφησε τη χαρά του να ξεσπάσει, χοροπηδώντας στα γόνατα της μάνας του μ’ ένα αναπάντεχο τραγούδι:
- Λαοκατία και όχι βασιλιά!
Ε, φίλοι μου! Αυτό ήταν η σταγόνα που χρειαζόταν να ξεχειλίσει το ποτήρι. Ο αξιοσέβαστος κύριος φαίνεται πως ήταν από τους πιο αδιάλλαχτα φανατικούς. Άνοιξαν τα μάτια του, άνοιξε το στόμα του, κοκκίνισε η φάτσα του, πετάχτηκαν οι ματάρες του με φλογισμένα βλέμματα όξω από τις κόγχες:
- Α, το άτιμο! Είναι και κουκουέδικο! Φέρε μου το πορτοκάλι! Δώσ’ μου πίσω το πορτοκάλι, παλιόπαιδο! Κακοανατεθραμμένο! Γρήγορα μη σου τα τσακίσω τα χέρια!
Τρομαγμένο το παιδί πέταξε το πορτοκάλι, χώθηκε στην αγκαλιά της μάνας του κατακίτρινο, τσιρίζοντας:
- Είναι Γελμανός! Γελμανός!
Νέο κύμα γέλιου ξέσπασε μέσα στο τραμ. Όπου ο αξιοσέβαστος κύριος δεν μπόρεσε πια ν’ ανθέξει, μάζεψε τα πακέτα του, έβρισε πάλι «γαϊδούρια, γουρούνια», «κουκουέδες», ανέφερε μερικούς στο πέρασμά του και κατέβηκε στην πρώτη στάση πολλά μουρμουρίζοντας κατά φρένα και θυμόν. Εκεί στον εξώστη ήταν κι ένας αλητάκος που τον προέπεμψε με τη φωνή:
- Χρόνια πολλά στο Χίτλερ, μπάρμπα!
Κι ο αξιοσέβαστος άνθρωπος απομακρύνθηκε γρυλίζοντας με τα πακέτα του, με την ψυχή του, με τον εθνικισμό του και βράζοντας ολόκληρος εναντίον των «κακοανατεθραμμένων» παιδιών, σίγουρος ότι ο ίδιος είχε την καλύτερη ανατροφή του κόσμου.

Για τον Δημήτρη Ψαθά
Βιογραφία, Βικιπαίδεια
Βιογραφία και έργα του, Περί …γραφής

Πηγή κειμένου: Η κιβωτός του κ. Σαραντάκου

Όλοι ήρωες ή Δημοπρασία

Σήμερα καθώς εξελίσσονταν τα γεγονότα και όπως τα έβλεπα από τα ΜΜΕ έγραψα στεγνά και στυγνά, κάποιες απόψεις μου. Στη φάση ακριβώς της δημοσίευσης του κειμένου έφθασε κι εκείνο του Γιώργου. Το ίδιο στυγνό, καθόλου στεγνό όμως. Αντίστοιχες διαφορές έχουν και οι εικαστικές επιλογές μας. Έτσι αποφάσισα να δημοσιεύσω και τα δύο. Εξάλλου, όπως θα διαπιστώσετε κι εσείς, τα κείμενα εστιάζουν στα ίδια προβλήματα. Και ξεκινώ με εκείνο του Γιώργου.

ΟΛΟΙ ΗΡΩΕΣ
Δεν είναι ψυχοπαθείς ούτε τομάρια. Δεν είναι αναρχικοί ούτε ακροαριστεροί. Δεν είναι καν ιδεοληπτικοί τρομοκράτες. Είναι επικίνδυνοι επαγγελματίες του θανάτου. Γι’ αυτούς ο θάνατος είναι μόνο αυτό που ξέρουν να κάνουν. Είναι καλά εκπαιδευμένοι στα όπλα και στα λόγια. Δεν έχουν ιδεολογία, όπως δεν έχουν και συναισθήματα. Είναι κυνικοί δολοφόνοι, που ξεπέρασαν από καιρό κάθε ηθικό φραγμό. Δεν πιστεύουν πως μας κοροϊδεύουν με τις προκηρύξεις τους, αλλά ξέρουν πως οι πολιτικοί θα βρεθούν με την πλάτη στον τοίχο, εγκλωβισμένοι κι αυτοί ως άνθρωποι στις προκαταλήψεις τους, και θα αναγκαστούν να πάρουν τα λόγια των αποβρασμάτων στα σοβαρά.

Ο Πίνακας του Ευγένιου ντε λα Κρουά, «Η σφαγή της Χίου», από παλαιότερες ηρωικές εποχές.

.

Δυστυχώς, εμείς, που δεν είμαστε επαγγελματίες δολοφόνοι, είμαστε υποχρεωμένοι να ακολουθούμε κανόνες στη ζωή μας, και να προσπαθούμε να τους αλλάξουμε όταν δεν μας αρέσουν. Αλλά ακόμα και η αλλαγή των κανόνων έχει κανόνες. Πώς να προφυλαχτούμε από αυτούς που δεν ακολουθούν τους κανόνες;

Η δημοκρατία ήταν πάντα αδύναμη μπροστά στην απρόκλητη βία, έστω και αν ήξερε ποιοι είναι αυτοί που την ασκούν. Δεν γίνεται να τους εντοπίσει, γιατί είναι αδύνατον να ψάχνει κανείς πίσω του κοιτάζοντας μπροστά, και άλλο τόσο αδύνατον να ψάχνει κανείς τον δολοφόνο του ανάμεσα στα σπλάχνα του. Ανάμεσα στα σπλάχνα του θα βρει μόνο τον θάνατο που έσπειραν οι ψυχροί επαγγελματίες της αθλιότητας.

Μπορεί να μην εντοπιστούν, αλλά θα πρέπει να ξέρουν πως ξέρουμε τι δεν είναι και μπορούμε να εικάσουμε τι είναι. Οι 99 κάλυκες και η καλά οργανωμένη επίθεσή τους, λέει τι δεν είναι και μας κάνει να φανταζόμαστε τι είναι αυτοί που τους μισθώνουν. Δεν μας ξεγελούν ούτε τα φτηνά ανθρωπάρια που ανέβασαν μέσα στο δικαστήριο το έργο «17η Νοέμβρη».

Και έχουμε στα χέρια μας ένα μόνο μέσο: τη διατήρηση της δημοκρατικής μας συνείδησης. Όσους κι αν σκοτώσουν, πρέπει να μείνουμε δημοκράτες μέσα σε μια δημοκρατία, που τιμά τους νεκρούς των αδυναμιών της.

Ήρωες οι Πολίτες που έπεσαν από τις σφαίρες της αυθαιρεσίας, ήρωες οι Αστυνομικοί που έπεσαν από τις σφαίρες της ανωμαλίας.

Ήρωες όλοι, στον ίδιο καφενέ του Άδη θαμώνες και φίλοι και συνάνθρωποι και συμπολίτες. Και ας μην φανταστεί κανείς πως χρησιμοποιώ συγκινητικές μεταφορές. Εγώ τουλάχιστον κυριολεκτώ. Γιατί η δημοκρατία είναι μια μεταφορά που πρέπει να την πάρουμε σαν κυριολεξία. Όλη η ζωή μας είναι μια μεταφορά που πρέπει να την πάρουμε σαν κυριολεξία, να ζήσουμε σαν να είμαστε Άνθρωποι ώσπου να γίνουμε Άνθρωποι.

Τιμή αξίζει στους ήρωες της δημοκρατίας μας! τους Έλληνες Αστυνομικούς, τους Έλληνες Κομμουνιστές, τους Έλληνες Αναρχικούς, όλους όσοι πέφτουν στο καθήκον του φύλακα αυτού που έχουμε και του φύλακα αυτού που πρέπει ν’ αποκτήσουμε.

.
ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΑ
Όταν ξεκίνησα να σπουδάσω, γνώριζα ότι είχα επιλέξει ένα από τα πιο επικίνδυνα επαγγέλματα στον κόσμο. Η επιλογή αυτή δεν ήταν τυχαία, δεδομένου ότι μου εξασφάλιζε άμεση θέση στο δημόσιο μια και η συγκεκριμένη ειδικότητα είναι, ακόμη, περιζήτητη. Αργότερα όταν προτίμησα, το νεοσύστατο ακόμη Εθνικό Σύστημα Υγείας, σε θέση εκτάκτου προσωπικού, γνώριζα ότι αναλάμβανα κι άλλους κινδύνους όπως για παράδειγμα παλαιά και ανεξέλεγκτα μηχανήματα, επιθέσεις από ένοπλους ή όχι κακοποιούς, ανεξέλεγκτη έκθεση σε μεταδοτικά νοσήματα και άλλα περισσότερα. Γνώριζα, ακόμη, ότι ως συμβασιούχος θα είχα περιορισμένα δικαιώματα [λ.χ. άδεια μητρότητας, μόνο 40 ημέρες πριν και 40 ημέρες μετά τον τοκετό, ασχολούμενη πάντα σε χώρο ιονιζουσών ακτινοβολιών] όπως και ότι ο μοναδικός τρόπος να αποφύγω τον κίνδυνο ήταν η αυτοπροστασία.

Όταν επέλεξα να μονιμοποιηθώ στο Δημόσιο έλαβα υπ΄ όψιν μου όλες τις παραπάνω παραμέτρους και ακόμη ότι θα φτάσω μετά από 26 χρόνια υπηρεσίας, με επιδόματα πτυχίου, οικογενειακών βαρών, προϊστάμενου και ειδικό για το νοσοκομεία, να λαμβάνω 1.400 ευρώ το μήνα. Κυρίως όμως, αποδέχθηκα έστω και έμμεσα, να εκπροσωπώ ένα άθλιο κράτος και να προσφέρω αντίστοιχες υπηρεσίες αναγνωρίζοντας όμως και το δικαίωμα των πολιτών να μου σέρνουν τα εξ αμάξης και να περνούν γενεές δεκατέσσερις εμένα και την οικογένειά μου όταν τα πάντα είναι ανίκανα να λειτουργήσουν στην κατεύθυνση για την οποία δημιουργήθηκαν.

Με άλλες λέξεις πήρα την απόφαση να εργάζομαι σ΄ ένα χώρο που επισείει μεγάλους κινδύνους για την ασφάλειά μου, όχι μόνο λόγω της φύσης της δουλειάς, αλλά κυρίως λόγω της έλλειψης κρατικής προστασίας πράγμα που έκαναν, εξάλλου, εκατοντάδες επαγγελματίες (εναερίτες ΔΕΗ, πιλότοι μαχητικών, πυροσβέστες, αστυνομικοί κ.ά.). Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι σταμάτησα να αγωνίζομαι για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και να μην εξαργυρώνω τη ζωή μου με επιδοματικού τύπου «βελτιώσεις». Όπως δεν σημαίνει ότι θα υπερβώ το ρόλο μου, ή θα τους χαριστώ ή θα προβώ σε εγκληματικές πράξεις για να εκφράσω το δίκιο μου. Αυτό μπορεί να το κάνουν άλλοι «επαγγελματίες» ή «διαμαρτυρόμενοι πολίτες», αντίστοιχα.

.

Η αφίσα, επετειακή αλλά με ένα σύνθημα διαχρονικό, δημιουργήθηκε από ανώνυμο καλλιτέχνη την περίοδο της Εθνικής Αντίστασης (1941-1944) και περιλαμβάνεται στο άλμπουμ «Ελληνικές αφίσες» του Σπύρου Καραχρήστου (Αθήνα: Κέδρος, 1984)

Ωστόσο, δεν μπορώ να σας κρύψω την οργή μου όταν η προάσπιση της Δημοκρατίας αναδεικνύεται ως μείζον θέμα μόνο με αφορμή τις επιθέσεις κατά αστυνομικών, με αξιοθρήνητα επιχειρήματα κατά της βίας όπως ο μισθός, το φύλο, η ηλικία και η ομορφιά τους. Οργή με διακατέχει πραγματικά γιατί τότε όχι μόνο η προάσπιση είναι τυφλή -όπως ακριβώς η βία που πολεμούν οι υποστηρικτές της πρώτης- αλλά κυρίως επειδή η αναγωγή μιας πράξης του κοινού ποινικού δικαίου σε πολιτική ενέργεια ενισχύει την περαιτέρω διάλυση κι όχι την ανάπτυξη της Δημοκρατίας. Γιατί με τον τρόπο αυτό καλλιεργείται η άποψη για μεμονωμένη και βίαιη άμυνα από πλευράς των πολιτών. Των πολιτών που βλέποντας και ακούγοντας όλο αυτό το «θέατρο» θα σκεφθούν απλά, κι αν θέλετε, με το αρχέγονο αίσθημα της αυτοσυντήρησης. Εκείνων που σκοτώθηκαν άνθρωποί τους σε ναυπηγεία, δημόσια έργα, οικοδομές, σε άθλιους δρόμους, σε σαπιοκάραβα, σε πυρκαγιές, σε φουσκωμένους από μια βροχή χείμαρρους, σε σεισμόπληκτα παράνομα κτίρια. Εκείνων που δεν βρήκαν κρεβάτι σε Μονάδα Εντατικής, που δεν έτυχαν άμεσης ανταπόκρισης από διασώστες, που δεν είχαν να πληρώσουν τα πανωτόκια και βρέθηκαν στη φυλακή. Και άλλων, και άλλων, χωρίς φυσικά να εξαιρούνται και οι αστυνομικοί που διορίσθηκαν να μας προστατεύουν από το έγκλημα και μόνο αυτό δεν τους βάζουν να κάνουν και μάλιστα με χρήση δικών τους μέσων (λ.χ. αγορά εξοπλισμού από τους ίδιους!).

Η Δημοκρατία, λοιπόν, δεν χρειάζεται περιφρούρηση, πόσο μάλλον με επιχειρήματα που ρίχνουν λάδι στη φωτιά χιλιάδων εργαζόμενων και συγγενών τους. Η Δημοκρατία χρειάζεται να δημιουργηθεί, επιτέλους, σε αυτόν τον τόπο και αυτό είναι στα χέρια μας. Στα χέρια μας που δεν παράγουν μόνο. Ψηφίζουν και μπορούν να κρατήσουν πανό και να σηκωθούν σε γροθιά. Μέχρι τότε θα μένουμε απλοί θεατές μεμονωμένων εκδηλώσεων οργής και ενός κλεφτοπόλεμου με επίσης μεμονωμένες δυνάμεις καταστολής. Αν τώρα οι εγκληματικές ενέργειες κατά αστυνομικών ή πολιτικών και ενίοτε κατά πολιτών, είναι οργανωμένες από σκοτεινές δυνάμεις ή όχι δεν μπορώ να το ξέρω. Εκείνο που ξέρω είναι ότι αν δεν δράσουν οι «φωτεινές δυνάμεις», όλοι εμείς δηλαδή, τίποτε δεν θα αλλάξει και θα αφήνουμε το περιθώριο για τη δημιουργία επιπλέον προβλημάτων στη ζωή μας. Γιατί αν μη τι άλλο θεωρώ μέγιστη κατάντια να μας εγκαλεί ένας υπουργός για το αυτονόητο, να προασπίσουμε δηλαδή τη Δημοκρατία. Μα τότε έχουμε να κάνουμε με Δημοπρασία!

.

Οι θαλασσιές οι χάντρες...

ή αλλιώς … μην μας τυραννάτε πια κι αφήστε μας να την παλέψουμε με άλλο χρώμα χάντρες… γιατί αυτό είναι σίγουρο τουλάχιστον για όσους κοσμούν εαυτούς με κόκκινες χάντρες.

Ωστόσο, επειδή Θόδωρε, η κατάντια είναι πράγματι θλιβερή, Τασούλα, πράγματι το κενό και η οργή δεν κάνουν τόση ζημιά όση αυτοί οι ίδιοι, Αλέκο, ούτε εμένα με εκπλήσσει η κατρακύλα, σκέφθηκα, Γιώργο, ότι έχεις δίκιο. Η επιστροφή στα παραδοσιακά, τα αυθεντικά, είναι ίαση και λύτρωση μαζί.

Όπως αντιλαμβάνεστε ΔΕΝ πρόκειται περί προεκλογικής ευθυμίας.

Ηλίθιοι ή .. ηλίθιοι!

Όλες αυτές οι απόπειρες για διάλογο σχετικά με τα δημόσια οικονομικά και για τη διαφάνεια στο δημόσιο τομέα μας κάνουν να προβληματιζόμαστε. Είτε εμείς είμαστε ηλίθιοι, είτε αυτοί μας περνούν για τέτοιους. Έτσι αυτές τις μέρες που και τα δύο ενδεχόμενα μας κάνουν να ιδρώνουμε -κι ως εκ τούτου αποφεύγουμε την τηλεόραση- το ρίξαμε στο διάβασμα μπας και πάρει καμιά στροφή το μυαλό μας. Απομονώσαμε, λοιπόν, μια όμορφη ιστορία του σοφού των αραβικών παραμυθιών που μας παρηγόρησε.

.

Μια μέρα ο Νασρεντίν Χότζας πήγε να αγοράσει καινούρια ρούχα. Στην αρχή δοκίμασε ένα παντελόνι, το οποίο δεν του άρεσε και το επέστρεψε στον καταστηματάρχη. Μετά του γυάλισε ένα πανωφόρι που είχε την ίδια τιμή με το παντελόνι. Αυτό του άρεσε τόσο πολύ ώστε αποφάσισε να το αγοράσει. Ικανοποιημένος από την επιλογή του, πήρε το πανωφόρι και βγήκε έξω. Την ώρα που ήταν έτοιμος να καβαλήσει τον γάιδαρό του, τον προλαβαίνουν ο καταστηματάρχης και ο υπάλληλος αφού ο Χότζας δεν είχε πληρώσει.

-Δεν έχετε πληρώσει το πανωφόρι, είπε ο καταστηματάρχης.
-Μα εγώ σας έδωσα το παντελόνι και σεις μου δώσατε το πανωφόρι. Έτσι δεν είναι; απάντησε ο Χότζας.
-Ναι, αλλά δεν έχετε πληρώσει ούτε το παντελόνι, του αντιγύρισε ο έμπορος.
-Φυσικά αφού δεν είχα αγοράσει το παντελόνι, απάντησε ο Χότζας. Δεν είμαι δα και τόσο χαζός ώστε να πληρώσω κάτι που ποτέ δεν αγόρασα!


Πηγή: Mullah Nasruddin
Απόδοση: α.μ.

wrestling

.

Ό,τι να ΄ναι. Μόνο έτσι μπορώ να χαρακτηρίσω όσα άκουσα σήμερα, στη δουλειά, στο δρόμο, στα μαγαζιά, για τη χθεσινή τηλεμαχία των πολιτικών αρχηγών των έξι κομμάτων που εκπροσωπούνται σε Εθνικό και Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Άλλωστε οι εντυπώσεις αποτελούν σήμερα το κεντρικό θέμα στα ΜΜΕ μια και βρήκαν τροφή οι δημοσιογράφοι. Ασφαλώς δεν μιλώ για πολιτική τροφή αλλά για τον ποιος κέρδισε… στα καλλιστεία και ποιος όχι. Όλα σχολιάστηκαν. Έως και τα μανίκια των πολιτικών πιάσανε στο στόμα τους. Και μου αρέσει που οι ίδιοι, οι δημοσιογράφοι, εκδήλωναν και ενδιαφέρον για τον τρόπο που έπρεπε να οργανωθεί το debate, ως υπερασπιστές της κοινής γνώμης.

Αλλά κι από την άλλη, το κοινό δεν πάει πίσω. Η συντριπτική πλειοψηφία των συμπολιτών μας κυκλοφορούσε σήμερα με μια απογοήτευση στο πρόσωπο. Μια απερίγραπτη θλίψη τους είχε καταλάβει, τόση όση να τους κάνει να κλείσουν την τηλεόραση. Προσωπικά θεωρώ ότι δεν οφειλόταν σε θλίψη αλλά μάλλον τους τέλειωσαν οι ξηροί καρποί. Κατηγορούσαν τους πολιτικούς ότι μας κοροϊδεύουν, ότι όλοι τα ίδια είναι και άλλα κοινότυπα και .. ευτράπελα. Ναι ευτράπελα, μια και στο τέλος ξυρίζουν το παπά. Κι όλοι αυτοί οι «απογοητευμένοι» μάγκες θα δώσουν το 90% του κοινοβουλίου σε εκείνους που … ξέρουν. Εξάλλου και μόνο το γεγονός ότι χρησιμοποιούν τη φράση «όλοι είναι ίδιοι» υποδηλώνει την υποκρισία τους μια και με το «όλοι» εννοούν τους γνωστούς και τα κομμάτια τους. Τσάμπα μάγκες δηλαδή..

Αυτά σκεφτόμουν και έγραψα μέχρι τη στιγμή που η τηλεόραση μου θύμισε πως τα .. καλλιστεία δεν τέλειωσαν. Υπάρχουν δύο φιναλίστ που όρθιοι επαναλαμβάνουν αναλυτικότερα τα χθεσινά, τα προχθεσινά, τα περσινά, ξινά σταφύλια. Προσωπικά θα τους προτιμούσα να παίζουν ξύλο σε ρινγκ, να ανταλλάσσουν μπινελίκια και τέτοια. Έτσι, εκτιμώ ότι θα ήταν και πιο χρήσιμοι για τη χώρα. Φαντάζεστε; Ένα ευρώ εισιτήριο να είχε το show, σε ένα μήνα με δυο τρεις παραστάσεις την ημέρα και μαζί με τις χορηγίες θα είχαμε καλύψει ένα μεγάλο μέρος του δημόσιου ελλείμματος…
.

.
Και το ποίημα που ακολουθεί χαρισμένο σε όλους όσους θα πλήρωναν ένα ευρώ για την παράσταση. Σε όλους μας!
.

Δεν λυγάνε τα ξεράδια και πονάνε τα ρημάδια
κούτσα μια και κούτσα δυο στης ζωής το ρημαδιό
Μεροδούλι ξενοδούλι δέρναν ούλοι οι αφέντες δούλοι
ούλοι δούλοι αφεντικό και μ' αφήναν νηστικό
και μ' αφήναν νηστικό

Ανωχώρι κατωχώρι ανηφόρι κατηφόρι
και με κάμα και βροχή ώσπου μου 'βγαινε η ψυχή
Είκοσι χρονώ γομάρι σήκωσα όλο το νταμάρι
κι έχτισα στην εμπασιά του χωριού την εκκλησιά
του χωριού την εκκλησιά

Άιντε θύμα άιντε ψώνιο άιντε σύμβολο αιώνιο
αν ξυπνήσεις μονομιάς θα 'ρθει ανάποδα ο ντουνιάς
θα 'ρθει ανάποδα ο ντουνιάς

Και ζευγάρι με το βόδι άλλο μπόι κι άλλο πόδι
όργωνα στα ρέματα τ αφεντός τα στρέμματα
Και στον πόλεμο όλα για όλα κουβαλούσα πολυβόλα
να σκοτώνονται οι λαοί για τ' αφέντη το φαΐ
για τ' αφέντη το φαί

Koίτα οι άλλοι έχουν κινήσει έχει η πλάση κοκκινίσει
άλλος ήλιος έχει βγει σ' άλλη θάλασσα άλλη γη.

Κώστας Βάρναλης, Η μπαλάντα του κυρ Μέντιου

Ένα πολιτικό τοπίο

Ορισμένα κείμενα στο διαδίκτυο, σκορπούν γέλιο, αφήνουν όμως και μια πίκρα με τα διακριτικά διατυπωμένα, αλλά τραγικά για τη ράτσα μας υπονοούμενα, που δεν μπορούν, δυστυχώς, να περάσουν απαρατήρητα. Τουλάχιστον από ΄κείνους που ντρέπονται επειδή γεννήθηκαν σε χώρα ραγιάδων με την σπάθα του γονίδιου να αιωρείται δια βίου επάνω τους. Ένα τέτοιο κείμενο έφερε στην θύμηση κι ένα από τα Τοπία της Λιλής Ζωγράφου, απόσπασμα από τη Συβαρίτισσά της. Προτείνουμε την ανάγνωση και των δύο. Κι αν τα χωρίζουν 20 και πλέον χρόνια την ίδια γεύση αφήνουν.
.

Η εικόνα δημιουργήθηκε με βάση το επικήδειο των παλιών καλών χρόνων που παρουσιάζεται στην αρχή της έκδοσης της Συβαρίτισσας. Εκεί η Λιλή Ζωγράφου γράφει: «Εκποιούνται άπατα τα υλικά, πλάνες και παλιά καλά χρόνια γενικώς. Κατά την κατεδάφισιν απαγορεύονται δάκρυα, οδυρμοί, επικήδειο. Παρακαλούμεν αντί στεφάνου καταθέσατε ό,τι προαιρείσθε εις φιλόπτωχον ταμείον Μεγάλων Εραστών. Εκ της οικογενείας».

.
Πλούσιοι φτωχαίνουν τη δεκαετία πριν τον πόλεμο. Οι θεαματικές εμφανίσεις καλλονών και μη, με τα παραδείσια φτερά στις τεράστιες μαύρες καπελίνες γίνονται παρελθόν από τη μια στιγμή στην άλλη.
Τα εντυπωσιακά ερωτικά σκάνδαλα της κυρίαρχης τάξης πνίγονται σε ανησυχητικούς θορύβους κοινωνικών ταραχών.
Απόηχος μόνο στα καλντερίμια οι παρελάσεις της άμαξας με την κυρία τυλιγμένη σε λευκή ζιμπελίν, το πανέρι τις βιολέτες της Πάρμας στα γόνατα και τον σύζυγο με τον εραστή εκστατικούς στα πόδια της.
Περίλυποι οι μικροαστοί για την κατάρρευση των ειδώλων τους που τους στέρησαν τις παρελάσεις της πολύχρωμης παρουσίας τους από τη μεγάλη πλατεία.

Οι φτωχοί που πλήθαιναν και οι στρατιές των άνεργων δεν ερεθίζουν τη φαντασία ούτε για να τους λυπηθούν.
Ποτέ πριν ο ραγιαδισμός δεν υπηρέτησε αποτελεσματικότερα τη δικαίωση των πλουσίων.
Σκοτεινές δυνάμεις φρόντισαν μετά τους απελευθερωτικούς αγώνες να ανακόψουν τη φυσιολογική εξέλιξη του υψηλού αγωνιστικού φρονήματος σε ταξική συνείδηση και πολιτική υπευθυνότητα.
Εκχυδαϊσμός, βαρβαρότητα, καπετανιλίκι και ηλίθιες αξίες ενισχύονται με τις ευλογίες της Δικαιοσύνης και του πολιτικαντισμού.

Οι φόνοι τιμής για το άπλυτο βρακί μιας χωριάτας τιμωρούνται ελάχιστα ή καθόλου -ανάλογα με το κόμμα που κυβερνά- «λαμβάνοντας χώρα εν βρασμώ ψυχής».
Ο χθεσινός ελευθερωτής του νησιού, αποπροσανατολισμένος, μεταβάλλεται σε φύλακα της τιμής «του» που απειλείται μόνο στη φαντασία του, σε ψηφοφόρο που ανταλλάσσει την ψήφο του με ευτελή ρουσφέτια και απόλυτη αδιαφορία για την εξαθλίωση του συνόλου ή σε νεόπλουτο θαμπωμένο από την άνοδό του.
Στην προσπάθειά του να είναι αρεστός στην άρχουσα τάξη για να εξασφαλίσει μια ταξική ταυτότητα, ο ανερχόμενος, προσφέρεται σαν παράδειγμα δουλοπρέπειας που εκείνος βαφτίζει «αρετή».

Ααχ, τα παλιά καλά χρόνια!

Πηγές…
-Εκλογές 2009: Η Σοράγια στη Βουλή, Γιώργος Κάππα, 12/9/09
-Λιλή Ζωγράφου (1987) Η Συβαρίτισσα, Αθήνα: Γαβριηλίδης, σ.σ. 95-96.

…και σκέψεις περί ραγιαδισμού
Ραγιάδες, Γεφυρισμοί 7/12/08
Γι΄ αυτό φτύνουν τους Ραγιάδες, Γεφυρισμοί, 9/12/08
Δόγμα Μονρόε, Γεφυρισμοί, 2/12/08
Καλικάντζαροι και Κοτζαμπάσηδες, αιώνες τώρα, Γεφυρισμοί, 21/12/08

.

Θερινά ηλεκτρονικά σαλονάκια

Διανύουμε ένα καλοκαίρι θερμό. Αφήνουμε να μας διαν(λ)ύσει ένα καλοκαίρι γεμάτο –λογίες και –λαγνείες οι οποίες μάλιστα, όλες, έχουν και προοπτικές. Τα ΜΜΕ παλινδρομούν μεταξύ εκλογών, γρίπης, οικονομικής κρίσης, εγκληματικών και τρομοκρατικών οργανώσεων. Εμείς, ως συνήθως, απλοί θεατές των εξελίξεων αναμένουμε να μας πλήξουν αμέσως μετά … τα μπάνια, δηλώνοντας αδύναμοι να κάνουμε κάτι (γιατί άραγε;). Μάλιστα, όπως ακριβώς και για τη γρίπη, έτσι περιμένουμε για όλα ένα εμβόλιο. Πολιτικό, οικονομικό, ό,τι νάναι, φτάνει να δούμε άσπρη μέρα.

Μέσα σ΄ αυτό το ζοφερό τοπίο, εμείς διαλέξαμε ένα συνεχές πηγαινέλα δουλεύοντας, μη χάσουμε και την επαφή μας -η μεν με το γρίπη, ο δε με τα ΜΜΕ- και τότε τι θ΄ απογίνουμε; Γεφυρίζουμε, η αλήθεια είναι, πολύ συχνότερα τον τελευταίο καιρό. Και για να γίνουμε πιο σύγχρονοι, εννοούμε ότι εκτοξεύουμε «γαλλικά» δεκάκις ημερησίως σ΄ όποιους και σε ό,τι μας υποχρεώνει να βολοδέρνουμε ολημερίς και ολονυκτίς.

Ωστόσο αποφασίσαμε να ανταμείψουμε τον εαυτό μας και να κάνουμε μικρές αλλά συχνές διακοπές από την καθημερινότητα. Εδώ ή μακρύτερα, σε θάλασσες ή σε πόλεις, δουλεύοντας ή όχι, προγραμματίζοντας ή υλοποιώντας σχέδια απεμπλοκής μας από το βολόδερμα, όπως και να ΄χει, διακόπτουμε και θα διακόπτουμε συχνά την καθημερινότητα.

Το έργο με τίτλο 3 φύλλα καπνού, 1987-88, είναι του Πάνου Χαραλάμπους, που είχα την τιμή και την τύχη να γνωρίσω στα πρώτα φοιτητικά χρόνια μου. Τιμή επειδή αποτελεί έναν μεγάλο εικαστικό και τύχη επειδή τότε έμαθα ότι υπάρχουν άνθρωποι που περνούν πολύ σκληρά καλοκαίρια. α.μ.

.
Μέσα σ΄ όλα αυτά, και τις αλλαγές που σχεδιάζουμε, το bloging βρέθηκε στο μικροσκόπιο. Να συνεχίσουμε; Να σταματήσουμε; Η αλήθεια είναι ότι μας αρέσει να επικοινωνούμε με τον τρόπο αυτό. Αγαπούμε κι όλους εσάς με τους οποίους ανταλλάσουμε επισκέψεις στα ηλεκτρονικά σαλονάκια μας. Και περισσότερο επειδή οι επισκέψεις και οι διάλογοι διαπνέονται έντονα από τον «μη υποχρεωτικό» χαρακτήρα. Σημαντικό για εμάς αλλά και για εσάς πιστεύουμε.

Έτσι οι «Γεφυρισμοί» θα περπατήσουν τον επόμενο ενάμισι μήνα, κρίσιμο για τους συντάκτες τους, με περιορισμένα αφιερώματα αλλά με τακτική ανανέωση και επίσης τακτικές, ελπίζουμε, επισκέψεις στα σπιτικά σας. Κι αν κατά τη δική σας επίσκεψη, που μας ευχαριστεί πάντα, θελήσετε να σχολιάσετε, ενεργοποιήσαμε πάλι την «Κουπαστή μας» όπου μπορείτε να αφήσετε όσα σκεφθείτε, να συνομιλήσετε με εμάς και με άλλους ιστολόγους, να αφήσετε τα νέα σας, κι ό,τι θέλετε τελικά. Εξάλλου πιστεύουμε ότι αυτός ο τρόπος επικοινωνίας είναι πιο χαλαρός, λιγότερο στοιχισμένος με αυτά που γράφουμε και ίσως πιο ευχάριστος.

Για μια ακόμη φορά θεωρούμε τους εαυτούς μας τυχερούς που κατέχουμε τον θησαυρό της «Εγκυκλοπαίδειας των Τεράτων» του αδελφού και θείου, Γιώργου Μπλάνα. Και μια και γεμίσαμε τέρατα σ΄ αυτήν τη χώρα διαλέξαμε να παρουσιάσουμε, το διάστημα αυτό, γνήσια Ελληνικά Τέρατα. Ξεκινάμε σήμερα με ένα μικρό κείμενο αφού σας ζαλίσαμε, ήδη, πολύ. Θεωρούμε υποχρέωσή μας να σας ευχαρισήσουμε για μια ακόμη φορά για την παρουσία σας, τα μηνύματά σας, τα σχόλιά σας, την εκτίμησή σας. Περιμένοντας τα νέα σας σας ευχόμαστε να περάσετε όλοι καλά. Και μην ξεχνιόμαστε: Γεμίστε μπαταρίες παιδιά, έχουμε ζόρια μπροστά.
.

Ο ΑΓΓΕΛΟΚΑΜΩΤΟΣ

Στοιχειό πολύ επικίνδυνο είναι ο Αγγελοκάμωτος, ένα μωράκι της κούνιας που βγαίνει τα βράδια στο ρέμα του Ποδονίφτη, στο Χαλάνδρι, κοντά στην Αθήνα, και κλαίει σπαρακτικά. Κι όταν πάει κανένας διαβάτης να το συντρέξει, νομίζοντας πως το πέταξαν άστοργοι γονείς, εκείνο τον αρπάζει απ’ τον λαιμό κι αρχίζει να τον πνίγει. Κι αν δεν προλάβει να πει ο άτυχος: «Βόηθα Χριστέ και Παναγιά!» θα βρουν το πτώμα του την άλλη μέρα μέσα στα χορτάρια. Αν όμως προλάβει και πει τα ευλογημένα λόγια, ο Αγγελοκάμωτος γίνεται Βύθιος και φεύγει τρέχοντας.

.

Εκείνοι κι Εκείνη

Πωλ Γκωγκέν. Ο βαν Γκογκ ζωγραφίζοντας ηλιοτρόπια. 1888. Μουσείο Βίνσεντ βαν Γκογκ, Άμστερνταμ, Ολλανδία. Πίνακας της επίμαχης περιόδου κατά την οποία συγκατοίκησαν οι δύο ζωγράφοι στην Αρλ. Αναφέρεται μάλιστα ότι η ένταση μεταξύ τους κλιμακώθηκε καθώς ο Γκωγκέν δεν δίσταζε να δηλώνει συνεχώς πως ο βαν Γκογκ του όφειλε τα πάντα και μεταξύ άλλων και την τονική γκάμα του κίτρινου των ηλιοτροπίων του.

Τις προηγούμενες μέρες οι Γεφυρισμοί τίμησαν, κατά το δυνατόν βέβαια, τον Γιάννη Ρίτσο με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 100 χρόνων από την πρωτομαγιάτικη γέννησή του παρουσιάζοντας και ποιήματα από τις «Παρενθέσεις» που συνοδεύτηκαν από πίνακες του Πωλ Γκωγκέν. Οι λόγοι της επιλογής αυτής αναφέρονται στο σχετικό αφιέρωμα.[1]

Εκείνο που δεν αναφέρεται εκεί είναι ότι η γνωριμία μου με τον ζωγράφο προήλθε από τον Βίνσεντ βαν Γκογκ, η αγάπη για τα έργα του οποίου είναι διάχυτη στο ιστολόγιο. Είναι άλλωστε γνωστό ότι οι δύο καλλιτέχνες συνδέθηκαν ιδιαίτερα, δουλεύοντας μαζί και συγκατοικώντας για ένα μικρό διάστημα μεταξύ Οκτωβρίου και Δεκεμβρίου 1888, όταν ο Βίνσεντ βαν Γκογκ είχε εγκατασταθεί στην Αρλ με το όνειρο να δημιουργήσει ένα χώρο εικαστικής έκφρασης στο γνωστό «κίτρινο σπίτι».

Επίσης κάτι που δεν αναφέρεται στο αφιέρωμα είναι ότι οι πίνακες του Γκωγκέν επιλέχθηκαν για έναν ακόμη λόγο: επειδή ο ζωγράφος πέθανε τις πρώτες μέρες του Μάη. Ο Πωλ Γκωγκέν ένα χρόνο μετά το θάνατο του Βίνσεντ βαν Γκογκ (1890) αποφάσισε να εγκαταλείψει τη Γαλλία αναζητώντας αβίαστους από τον «πολιτισμό», τόπους και ανθρώπους. Ζώντας δύο χρόνια στην Ταϊτή δημιούργησε πλήθος έργων έχοντας ως πηγή έμπνευσης τον πολιτισμό των Μαόρι. Από εκεί αναχώρησε «κατά δύο χρόνια γηραιότερος, νεότερος κατά είκοσι, ακόμη πιο βάρβαρος από όσο ήμουν όταν έφτασα κι εντούτοις πιο μορφωμένος», όπως έγραψε αργότερα. Σύντομα όμως επέστρεψε (1895) ζώντας με την ιθαγενή Τεχούρα και ακολούθως εγκαταστάθηκε στα νησιά του αρχιπελάγους Μαρκησία όπου πέθανε στις 8 Μαΐου 1903 σε ηλικία 55 ετών.[2]

Στο αφιέρωμά μας στον Βίνσεντ βαν Γκογκ περιγράφεται το περιστατικό που σημάδεψε τη σχέση των δύο ζωγράφων και που δεν είναι άλλο από τον ακρωτηριασμό του αυτιού του βαν Γκογκ, τα Χριστούγεννα του 1888 στο «κίτρινο σπίτι». Μέχρι τις μέρες αυτές η πράξη χαρακτηριζόταν ως αυτοτραυματισμός του ζωγράφου που οφειλόταν σε ψυχωτικό επεισόδιο με πιθανή αφορμή τις εντάσεις της συγκατοίκησης. Το δε μέλος του (αυτί) αναφερόταν ότι το ταχυδρόμησε ο ίδιος σε μια κοινή τους φίλη, την Ραχήλ.[3]

Ωστόσο τις μέρες αυτές δύο Γερμανοί ακαδημαϊκοί οι Hans Kaufmann και Rita Wildegans, μελετώντας επί μια δεκαετία την αλληλογραφία των δύο ζωγράφων διαπίστωσαν ότι η εκδοχή του αυτοτραυματισμού δεν θεμελιώνεται, αντίθετα από τη μεταξύ τους σύγκρουση έξω από ένα πορνείο οπότε ο Γκωγκέν, δεινός ξιφομάχος, έκοψε το αυτί του βαν Γκογκ. Οι ερευνητές στο βιβλίο τους με τίτλο «Στο αυτί του βαν Γκογκ: Πωλ Γκωγκέν και το Σύμφωνο της Σιωπής» αναφέρουν μάλιστα, ότι ο τελικός αποδέκτης του αυτιού ήταν η πόρνη Ραχήλ η οποία όμως, παρέλαβε το μέλος από τον ίδιο τον κάτοχό του τυλιγμένο, προφανώς, σε ύφασμα. Η άποψή τους για την πράξη του Γκωγκέν ενισχύεται και από το γεγονός ότι δεν υπάρχουν μαρτυρίες για τον αυτοτραυματισμό ενώ τα στοιχεία που υποστήριξαν αυτήν την εκδοχή, περισσότερο από έναν αιώνα, είναι αντιφατικά. Ακολούθως, σύμφωνα πάντα με τους Kaufmann και Wildegans, οι δύο φίλοι συμφώνησαν να αποκρύψουν την αλήθεια ώστε να προστατευθεί ο Γκωγκέν. [4]

Ασφαλώς για τους περισσότερους ανθρώπους θα περιμέναμε η αποκάλυψη αυτή να περάσει ως ήσσονος σημασίας. Κι όμως όχι μόνο έκανε το γύρο του κόσμου αλλά συζητήθηκε ευρέως και στο διαδίκτυο. Πράγμα που επιβεβαιώνει την άποψη ότι οι καλλιτέχνες αυτοί σημάδεψαν τη στροφή της ζωγραφικής κατά τον 20ο αιώνα. Εξάλλου τα έργα της περιόδου αυτής, και ιδιαίτερα εκείνα του βαν Γκογκ, αποτελούν δείγμα της εικαστικής του κορύφωσης.

Εκείνο όμως που κανείς δεν επεσήμανε είναι ότι εκτός από τον ακρωτηριασμό, που πράγματι είχε λάβει χώρα, υπάρχει και μια άλλη πληροφορία που δεν αμφισβητήθηκε από τους ερευνητές. Ο τελικός αποδέκτης του αυτιού ήταν μία γυναίκα. Η ίδια γυναίκα. Η ανώνυμη Ραχήλ._

.

Βίνσεντ βαν Γκογκ. Αίθουσα χορού στην Αρλ. 1888. Μουσείο Ορσέ, Παρίσι.

.

Παρατήρηση: Για μια ακόμη φορά με εκπλήσσει η ταχύτητα της πληροφορίας στο διαδίκτυο. Πράγματι, εάν διαβάσετε τη βιογραφία του Γκωγκέν στην Wikipedia θα διαπιστώσετε ότι η εκδοχή των Hans Kaufmann και Rita Wildegans έχει συμπεριληφθεί ήδη![5]

Αναφορές
[1] Γιάννης Ρίτσος: Μεταθανάτια πρωτοπορία, Γεφυρισμοί
[2] Paul Gauguin, Biography, Olga’s Gallery
[3] Vincent van Gogh, Γεφυρισμοί
[4] Gauguin 'cut off Van Gogh's ear', BBC News
[5] Paul Gauguin, Wikipedia

..

Ο Κίτρινος Τύπος

Στις 14 Ιανουαρίου 1863 γεννήθηκε ένας από τους πρωτοπόρους της τέχνης των κόμικς ο Αμερικανός Ρίτσαρντ Φέλτον Άουτκολτ. Ο άνθρωπος ο οποίος όταν δημιουργούσε το «Κίτρινο Παιδί» μπορεί να ήξερε ότι έκανε μια πραγματική επανάσταση στο χώρο της ένατης τέχνης με το πρώτο έγχρωμο στριπ, ειδικά στη χώρα του, εκείνο όμως που δεν φανταζόταν ποτέ ήταν ότι το χρώμα που ίδιος διάλεξε έμελλε να χαρακτηρίσει ό,τι λαϊκίστικο στον Τύπο.

Ο Άουτκολτ γεννήθηκε στο Λάνκαστερ του Οχάιο. Σπούδασε Τέχνη στο Σινσινάτι και στο Παρίσι και ξεκίνησε ως σχεδιαστής στα εργαστήρια του Τόμας Έντισον στο Νιου Τζέρσεϊ. Από το 1880 ξεκίνησε να δημοσιεύει σε διάφορα χιουμοριστικά περιοδικά όπως το «Judge» και το «Life», ενώ από το 1885 σχεδίαζε κόμικς για την εφημερίδα «New York World», που είχε αγοραστεί πριν δυο χρόνια από τον Τζόζεφ Πούλιτζερ. Σε αυτήν την εφημερίδα δημοσίευσε για πρώτη φορά τις περιπέτειες «Hogan's Alley» στις 17 Φεβρουαρίου του 1895, έχοντας αποσυρθεί από το περιοδικό «Αλήθεια» στις 9 του ίδιου μήνα.
Σε αυτό το περιοδικό ο Άουτκολτ παρουσίαζε επί ένα χρόνο ασπρόμαυρες γελοιογραφίες με τέσσερεις ήρωες εκ των οποίων ο ένας, που είχε και το μικρότερο ρόλο από όλους, αργότερα ονομάστηκε «The Yellow Kid» σημαίνοντας την έναρξη ενός νέου κύκλου για τα κόμικς στις ΗΠΑ. Αυτή λοιπόν η τετραμελής παρέα έκανε την εμφάνισή της στις 17 Φεβρουαρίου 1895 στην εφημερίδα του Τζορτζ Πούλιντζερ «New York World», όπου ο Άουτκολτ προσλήφθηκε ως σχεδιαστής. Στις 5 Μαΐου του ίδιου έτους η παρέα έκανε την εμφάνισή της με χρώμα και πολύ σύντομα άρχισαν να δημοσιεύονται κάθε Κυριακή ολοσέλιδες περιπέτειες των πιτσιρικάδων με πρωταγωνιστή όμως αυτή τη φορά το Κίτρινο Παιδί.

-

Το Κίτρινο Παιδί, που καταγράφηκε ως το πρώτο έγχρωμο στριπάκι μαζικής εκτύπωσης στις ΗΠΑ, ήταν ένα ατίθασο αγόρι με μεγάλη απήχηση στο αναγνωστικό κοινό. Επρόκειτο για ένα φαλακρό αγόρι ντυμένο με μια χαρακτηριστική κίτρινη νυχτικιά που μονίμως είχε χαραγμένο στο πρόσωπό του ένα χαζό χαμόγελο. Τα δόντια του προεξείχαν ενώ τόσο ο ίδιος όσο και τα εξίσου περίεργα με αυτόν παιδιά που συναναστρεφόταν μιλούσαν την αργκό, την γλώσσα των γκέτο. Γι΄ αυτόν ακριβώς το λόγο άλλωστε το στριπ κατηγορήθηκε ότι στη στροφή του αιώνα, εν μέσω φυλετικών εντάσεων, ωθούσε τους νέους σε ... άλλους δρόμους.

Μια ακόμη καινοτομία που εμφανίσθηκε με το ατίθασο αγόρι και καθιερώθηκε είναι τα γνωστά συννεφάκια κειμένου που βλέπουμε μέχρι σήμερα στα κόμικς. Μέχρι τότε ο Άουτκολτ έγραφε τα κείμενα επάνω στη χαρακτηριστική κίτρινη νυχτικιά που φορούσε, πάντα, το αγόρι. Ωστόσο η καινοτομία αυτή δεν παρουσιάστηκε στην εφημερίδα του Πούλιντζερ αλλά στην «New York Journal» του Γουίλιαμ Ράντολφ Χερστ, ο οποίος ήταν αντίπαλος του πρώτου και μόλις είχε αγοράσει την εφημερίδα «Morning Journal» από τον αδελφό αυτού Άλμπερτ Πούλιντζερ. Κι επειδή ο Πούλιντζερ είναι πολύ γνωστός αξίζει να αναφέρουμε ότι ο Χερστ υπήρξε μεγαλοφυής εκδότης, η φήμη του οποίου ενέπνευσε τον Όρσον Γουέλς να δημιουργήσει την ταινία «Ο πολίτης Κέιν». Η μεγαλοφυία του βέβαια αποδείχτηκε και από το γεγονός ότι κατάφερε, ως συνεργάτης των Ναζί, να πείσει εκατομμύρια ανθρώπους για ανύπαρκτες σφαγές στην Ουκρανία από τους Σοβιετικούς. Κάτι που επίσης θεωρούμε σημαντικό να αναφερθεί είναι ότι αυτά τα συννεφάκια διαλόγων είχαν εμφανισθεί στην πολιτική γελοιογραφία ήδη από τον 18ο αιώνα και ειδικότερα σε εκείνες του Μπέντζαμιν Φράνκλιν.

Την εποχή εκείνη φαίνεται ότι στις ΗΠΑ είχε ξεσπάσει άγριος ανταγωνισμός μεταξύ των εκδοτών για την αύξηση των πωλήσεων, ο οποίος εστίαζε στο χρώμα και στην εμφάνιση των εφημερίδων γενικότερα. Διαφορετικά δεν εξηγούνται οι προσπάθειες του Πούλιντζερ να δημοσιεύσει, πριν το Κίτρινο Παιδί, ολοσέλιδες έγχρωμες αναπαραγωγές έργων τέχνης, οι οποίες στέφθηκαν ωστόσο με αποτυχία, αλλά και οι προσπάθειες του Χερστ να προσελκύσει τον Άουτκολτ προσφέροντάς του μεγαλύτερο μισθό, έχοντας διαπιστώσει την προτίμηση του κοινού στις περιπέτειες του μικρού περιθωριακού Κίτρινου Παιδιού.
-

Έτσι ο Άουτκολτ ενάμισι χρόνο αργότερα προσλήφθηκε στο συγκρότημα Χερστ και στις 15 Νοεμβρίου 1896, στο κυριακάτικο φύλλο της εφημερίδας, έκαναν την εμφάνισή τους και τα χαρακτηριστικά σύννεφα κειμένου, στην ολοσέλιδη έγχρωμη παρουσίαση του κόμικς. Βέβαια η πρώτη εντύπωση από αυτά ήταν ένα πραγματικό χάος! Ωστόσο, αξιοσημείωτο είναι κάτι άλλο. Το Παιδί τώρα είχε «αγριέψει». Ήταν πιο τολμηρό στις εκφράσεις του έως και προκλητικό. Η αντίδραση του Πούλιντζερ, ο οποίος κατείχε και τα πνευματικά δικαιώματα του «Hogan's Alley», ήταν να αναθέσει το σχεδιασμό του Παιδιού σε άλλον σκιτσογράφο, τον Τζόρτζ Λουκς.

Έτσι οι περιπέτειες του Κίτρινου Αγοριού, που εν των μεταξύ είχε αρχίσει να κυκλοφορεί σχεδιασμένο σε πάσης φύσεως αντικείμενα, δημοσιεύονταν ταυτόχρονα σε δύο ημερήσιες εφημερίδες της Νέας Υόρκης. Και ο εκδοτικός πόλεμος συνεχιζόταν με φοβερά και τρομερά δημοσιεύματα, που ξεπερνούν τα όρια της φαντασίας, σε μια προσπάθεια να αποσπάσουν μερίδιο από το αναγνωστικό κοινό της εποχής. Αυτά λοιπόν τα δημοσιεύματα, αυτές οι μέθοδοι και οι τακτικές του εκδοτικού πολέμου, έχοντας στο κέντρο του πεδίου μαχών το Κίτρινο Παιδί γέννησαν τους όρους «Κίτρινος Τύπος» και «Κίτρινη Δημοσιογραφία» ώστε να χαρακτηρίζουν κάθε τι παρόμοιο ή/και σχετικό στο μέλλον.

Όταν το ενδιαφέρον για τις περιπέτειες του «Κίτρινου Παιδιού» ατόνησε ο Άουτκολτ έχοντας μεταπηδήσει στην «The New York Herald» ξεκίνησε να δημοσιεύει τις ιστορίες ενός άλλου, επίσης σπουδαίου χαρακτήρα, του Μπάστερ Μπράουν, ο οποίος όμως δεν έμοιαζε καθόλου με το Κίτρινο Παιδί. Και εδώ όμως η κατάσταση «κιτρίνισε» δεδομένου ότι οι περιπέτειες δημοσιεύονταν ταυτόχρονα και στην εφημερίδα του Χερστ! Άλλα έργα του μεγάλου αυτού ανθρώπου των κόμικς είναι τα «Kelley's Kids», «Pore Li'l Mose» και «Buddy Tucker». Ο Ρίτσαρντ Φέλτον Άουτκολτ πέθανε στη Νέα Υόρκη στις 25 Σεπτεμβρίου 1928 και τάφηκε στην Καλιφόρνια. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του ασχολήθηκε με τη ζωγραφική.

Σημείωση
Να μαντέψω τι σκέφτεστε; Ας πούμε: πολύ παλ το χρωματάκι (κίτρινο) για τα σημερινά δεδομένα!

Πηγές πληροφοριών και εικόνων
Ρίτσαρντ Άουτκολτ
Richard F. Outcault
The Yellow Kid
R. F. Outcault

-

Διαβάστε εδώ το αφιέρωμά μας στον Ρενέ Γκοσινύ με μια μικρή ιστορική αναδρομή για τα κόμικς, ως πρόλογο.

-

Ένα ποίημα από το Γκουαντάναμο

Το ποίημα της εβδομάδας από το e-Poema, προέρχεται αυτή τη φορά από έναν «ερασιτέχνη» ποιητή και είναι γραμμένο την εποχή της κράτησής του στις παράνομες φυλακές του Γκουαντάναμο.

Βίνσεντ βαν Γκογκ, Φυλακισμένοι σε άσκηση, 1890, Μουσείο Πούσκιν, Μόσχα

Ο Ιμπραήμ αλ Ρουμπάις, δάσκαλος στο Πακιστάν, συνελήφθη το 2002 (;) από μισθοφόρους και παραδόθηκε στις συμμαχικές δυνάμεις. Θρησκευτικός λόγιος ο Ρουμπάις, απεχθάνεται την εχθρότητα και υπερασπίζεται το δίκιο, απόψεις που εξέφρασε άλλωστε και στο ανακριτικό στάδιο δηλώνοντας: «Αν με θεωρείτε ως συνεχή απειλή θα πρέπει να φυλακισθώ. Αν όχι θα πρέπει να με αφήσετε ελεύθερο. Γιατί όμως ενώ σε διεθνές επίπεδο ο άνθρωπος θεωρείται αθώος μέχρι να αποδειχθεί το αντίθετο, εδώ θεωρείται ένοχος μέχρι να θεωρηθεί αθώος;». Ο Ρουμπάις οδηγήθηκε στο Γκουαντάναμο αφήνοντας πίσω την μόλις 3 μηνών κορούλα του και την υποψηφιότητά του για τη θέση δικαστή. Τελικά αφέθηκε ελεύθερος τον Δεκέμβριο του 2006 μετά και τις παρεμβάσεις της οικογένειάς του. Στο ποίημά του, που ακολουθεί, γραμμένο χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τους ανθρώπους του, αποτυπώνει με «ζωγραφικό» τρόπο την απόσταση αυτή που καλύπτεται κυρίως από θάλασσες και ωκεανούς. Ίσως γι΄ αυτό να διάλεξε και τον συγκεκριμένο τίτλο.

ΩΔΗ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

Ω Θάλασσα, φέρε μου νέα από τους αγαπημένους μου.
Αν δεν ήμουν δεμένος με τις αλυσίδες των απίστων,
θα είχα βουτήξει μέσα σου
και θα είχα φτάσει στους αγαπημένους μου ή θα είχα χαθεί
στην αγκαλιά σου.
Οι ακρογιαλιές σου είναι θλίψη, αιχμαλωσία, πόνος και αδικία.
Η πίκρα σου ροκανίζει την υπομονή μου.
Η γαλήνη σου είναι σαν τον θάνατο, τα σαρωτικά σου κύματα
παράξενα.
Η σιωπή σου που αναδύεται κρύβει στις πτυχές της
την προδοσία.
Η ηρεμία σου, αν συνεχιστεί, θα σκοτώσει τον καπετάνιο
και ο θαλασσοπόρος θα πνιγεί στα κύματά σου.
Ευγενική, κουφή, μουγκή, ανίδεη, οργισμένα θυελλώδης,
κουβαλάς μνήματα.
Αν ο άνεμος σε αγριεύει, είναι ορατή η αδικία σου.
Αν ο άνεμος σε σωπαίνει, είναι απλώς η άμπωτις και η παλίρροια.
Ω Θάλασσα, μήπως σε προσβάλλουν οι αλυσίδες μας;
Αναγκαστικά και μόνο πηγαινοερχόμαστε καθημερινά.
Ξέρεις τις αμαρτίες μας;
Καταλαβαίνεις ότι μας ρίξανε σ' αυτόν τον ζόφο;
Ω Θάλασσα, μας χλευάζεις στην αιχμαλωσία μας.
Συνωμότησες με τους εχθρούς μας και μας περιφρουρείς
σκληρά.
Τα βράχια δεν σου λένε για τα εγκλήματα που έγιναν
ανάμεσά τους;
Η Κούβα, η καταβλημένη, δεν σου μεταφράζει τις ιστορίες της;
Βρίσκεσαι δίπλα μας τρία χρόνια τώρα και τι κέρδισες;
Βαρκούλες ποίησης στη θάλασσα, μια θαμμένη φλόγα
σε μια καρδιά που καίγεται.
Τα λόγια του ποιητή είναι η πηγή της δύναμής μας,
ο στίχος του το ίαμα της πονεμένης μας καρδιάς.

Ποίημα από την ανθολογία "Ποιήματα από το Γκουαντάναμο", εισ.: Mark Falkoff, πρόλ.: Flagg Miller, επίλ.: Ariel Dorfman, μτφρ.: Ιωάννα Καρατζαφέρη, Οδυσσέας Κακαβάκης, εκδόσεις "Πύλη", 2008

Το ποίημα του Ιμπραήμ αλ Ρουμπάις περιλαμβάνεται μαζί με άλλα 21 στο βιβλίο με τίτλο «Ποιήματα από το Γκουαντάναμο. Οι κρατούμενοι μιλούν» με πρόλογο του δικηγόρου των κρατουμένων Μαρκ Φέιλκοφ και επιμέλεια του Άριελ Ντόρφμαν. Ο Φέιλκοφ είναι καθηγητής νομικής στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις και δικηγόρος ενώ ο Άριελ Ντόρφμαν είναι Χιλιανός ποιητής, μυθιστοριογράφος και θεατρικός συγγραφέας που ζει μετά την ανατροπή του Αλιέντε στην Αμερική διδάσκοντας στο Πανεπιστήμιο.

Ο Μάικλ Φέιλκοφ, στις προσπάθειες του οποίου οφείλονται η συγκέντρωση και η έκδοση των ποιημάτων αυτών, σε συνέντευξή του τον περασμένο Οκτώβρη, στον Άντι Γουόρθινγκτον συγγραφέα του βιβλίου «Αρχεία του Γκουαντάναμο: Οι Ιστορίες των 774 κρατουμένων στην παράνομη αμερικανική φυλακή», αναφέρθηκε σε ό,τι αφορά στην συγκεκριμένη ποιητική συλλογή.

Τότε ο δικηγόρος αφού αρχικά ευχαρίστησε το Πανεπιστήμιο της Αϊόβα για την υποστήριξη της έκδοσης απάντησε ακολούθως στις επικρίσεις σχετικά με τη μικρή λογοτεχνική αξία των ποιημάτων. Παραδεχόμενος ότι μπορεί τα ποιήματα αυτά να μην έχουν την αρτιότητα εκείνων που γράφηκαν στα Γκούλακ, διατύπωσε την άποψη ότι το πολιτικό πλαίσιο, και το «επείγον» της συγγραφής τους τα καθιστά σημαντικά. Επέμεινε και στη λογοτεχνική τους αξία, επιχειρηματολογώντας για τον «πεζό» ή «δυναμικά φωτογραφικό» χαρακτήρα ορισμένων χωρίς να παραλείψει να τονίσει ότι οι ποιητές αυτοί είναι «ερασιτέχνες». Σε ό,τι αφορά στην επίθεση που δέχθηκε η έκδοση αυτή από ορισμένους ιστολόγους, τη θεωρεί πολιτικά καθοδηγούμενη και από όσα μπορούμε να συνάγουμε, ανήθικη απέναντι στους κρατούμενους.

Στη συνέχεια, όταν ρωτήθηκε σχετικά, ανέπτυξε όλο το παρασκήνιο για τη συγκεκριμένη έκδοση που φυσικά υπήρχε και φυσικά είχε να κάνει με τον έλεγχο του αμερικανικού Πενταγώνου. Εκεί ο Φάιλκοφ γνωστοποίησε ότι οι αρχές ζήτησαν να μελετήσουν το βιβλίο πριν εκδοθεί και μάλιστα ο Διοικητής Τζέφρι Γκόρντον, επικεφαλής του Γραφείου τύπου του Πενταγώνου, δήλωσε ότι η ποίηση αποτελεί ένα «εργαλείο» στη μάχη κατά της δυτικής δημοκρατίας, αν και ακόμη δεν είχε διαβάσει τα ποιήματα. Στην καλύτερη περίπτωση να είχε δει ένα δυο στο διαδίκτυο. Ωστόσο ισχυριζόταν ότι οι κρατούμενοι δεν έκαναν τέχνη αλλά πολιτική επίθεση.

Μόλις εκδόθηκε το βιβλίο, σύμφωνα πάντα με τη συνέντευξη, ασχολήθηκαν όλα τα ΜΜΕ εκφράζοντας θετικές και αρνητικές απόψεις. Από αυτές τις τελευταίες ο Φάιλκοφ συμπέρανε για τον εαυτό του ότι κάποιοι τον θεώρησαν ως «κοροϊδάκι των τρομοκρατών» για να περάσουν τις απόψεις τους προς τα έξω, ενώ άλλοι ως έναν «χρήσιμο βλάκα» των ιθυνόντων του Πεντάγωνου που ενώ είχαν λογοκρίνει τα ποιήματα, τα άφησαν να «περάσουν» σε μια κίνηση καθαρά επικοινωνιακή, ώστε να αποδείξουν ότι υπάρχει ελευθερία στον Γκουαντάναμο. Σ΄ αυτό το τελευταίο συμπέρασμα κατέληξε ο δικηγόρος λόγω των σχετικών δημοσιευμάτων της Νιού Γιόρκ Τάιμς.

Υποστήριξε ακόμη ότι δεν πρέπει να υπάρξει αυστηρότητα στην κρίση των ποιημάτων με τη χρήση αυτών καθαυτών των εργαλείων της ποίησης αλλά να τα αντιμετωπίσουμε σε ένα κοινό αισθητικό και πολιτικό πλαίσιο. Και τελικά να επανεξετάσουμε και τον όρο «λογοτεχνική αξία». Μάλιστα για την ενίσχυση της άποψής του χρησιμοποίησε και μια ρήση του Όσκαρ Ουάιλντ: «Δεν πρέπει να σκεφτόμαστε ως ηθικό ή ανήθικο ένα βιβλίο. Τα βιβλία είναι καλογραμμένα ή κακογραμμένα».

Στη συνέντευξη ο Φάιλκοφ αναφέρθηκε εκτενώς όχι μόνο στο θέμα της έκδοσης αλλά και σε άλλα ζητήματα που αφορούν στο Γκουαντάναμο. Μπορείτε να την διαβάσετε από το σχετικό λινκ που παραθέτουμε στις πηγές και για όσους έχουν «αδύναμα» αγγλικά υπάρχει και η αυτόματη μετάφραση, αν και αυτή «αδύναμη» επίσης. Επίσης με τον ίδιο τρόπο μπορείτε να δείτε και τα αξιόλογα σχόλια τόσο στο μπλογκ του Άντι Γουόρθινγκτον, όσο και στη σελίδα του Πανεπιστήμιου της Αϊόβα.

Πηγές
-Ποίηση και πολιτική στο Γκουαντάναμο, Συνέντευξη του Μαρκ Φάιλκοφ, στον Άντι Γουόρθινγκτον, Οκτώβριος 2007, NTH Position.
-Ένα ποίημα από το Γκουαντάναμο: "Ωδή στη θάλασσα" του Ιμπραήμ αλ Ρουμπάις», το blog του Άντι Γουόρθινγκτον.
-Ποιήματα από το Γκουαντάναμο, Πανεπιστήμιο Αϊόβα.
-Επιτροπή ανθρώπινων δικαιωμάτων, Πόλεμος ή τρομοκρατία;

---